Theo công ty tư vấn Challenger, Gray & Christmas, AI là lý do hàng đầu được các doanh nghiệp viện dẫn để giải thích cho các đợt sa thải trong tháng Tư, tháng thứ hai liên tiếp.

Microsoft cũng thừa nhận trong một báo cáo gần đây rằng: “Nỗi lo lắng về việc ứng dụng AI trong công việc là có thật - từ nỗi sợ mất việc đến áp lực phải bắt kịp công nghệ đang phát triển nhanh chóng.”

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thực tế phức tạp hơn nhiều. Các công ty chủ yếu sử dụng AI để tự động hóa một số phần việc, thay vì thay thế toàn bộ vị trí.

“Hiện nay, công nghệ trí tuệ nhân tạo và robot có thể tự động hóa hoàn toàn rất ít công việc” - Alexis Krivkovich, đối tác cấp cao tại McKinsey & Company, cho biết.

Theo nghiên cứu của McKinsey, về mặt kỹ thuật AI có thể tự động hóa 57% các hoạt động liên quan đến công việc, nhưng tỷ lệ này được phân tán ở nhiều phần việc khác nhau trong tổ chức.

Nitin Seth, đồng sáng lập công ty tư vấn Incedo, cho biết doanh nghiệp của ông giúp khách hàng tăng năng suất 20%–25% nhờ AI mà không cần cắt giảm nhân sự tương ứng. “Bạn không thể lấy một phần tư của cô Lisa nào đó, một phần tư của cô Jessica nào dó, một phần tư của ai đó tên Nitin và một phần tư của người khác rồi biến nó thành một người duy nhất” - ông nói.

Nỗi lo về AI đặc biệt rõ trong ngành công nghệ. Theo khảo sát của Google, 90% nhân viên công nghệ sử dụng AI trong công việc; Stack Overflow cho biết 84% lập trình viên đang dùng hoặc có kế hoạch sử dụng các công cụ AI.

Dù vậy, công việc của kỹ sư phần mềm không chỉ là viết mã mà còn bao gồm thiết kế hệ thống, rà soát mã và giải quyết vấn đề. Boris Cherny, người đứng đầu bộ phận Claude Code tại Anthropic, dự báo: “Tôi nghĩ đến cuối năm nay, chúng ta sẽ bắt đầu thấy khái niệm kỹ sư phần mềm dần biến mất”. Theo ông, thuật ngữ “người xây dựng” có thể phản ánh chính xác hơn vai trò này khi việc viết mã chỉ còn là một phần nhỏ trong công việc.

Sujata Sridharan, một kỹ sư phần mềm với gần một thập kỷ kinh nghiệm, cho biết AI không thay thế tư duy phản biện mà chỉ thay đổi cách triển khai công việc. “Những kỹ năng thực sự cần thiết đã chuyển sang việc bạn có nhận biết được chất lượng mã nguồn như thế nào không? Bạn có khả năng giải quyết vấn đề không?”

Dù AI chưa thay thế hoàn toàn công việc, công nghệ này vẫn góp phần vào các đợt sa thải. Challenger, Gray & Christmas cho biết AI đã được nhắc đến trong hơn 49.000 vụ cắt giảm việc làm từ đầu năm.

Một số doanh nghiệp công nghệ đang tinh giản mạnh. Block đã cắt giảm 40% nhân sự trong năm nay vì AI giúp công ty làm được nhiều việc hơn với đội ngũ nhỏ hơn. Coinbase giảm khoảng 14% nhân viên, với CEO cho biết AI cho phép kỹ sư “hoàn thành công việc trong vài ngày, trong khi trước đây cả một nhóm phải mất nhiều tuần”. Cloudflare cũng cho biết việc sử dụng AI tại công ty đã tăng hơn 600% chỉ trong ba tháng.

Dan Priest, giám đốc AI của PwC tại Mỹ, nhận định sẽ có “một số xáo trộn việc làm trong tương lai gần”, nhưng hiện chưa thấy các đợt sa thải hàng loạt trên diện rộng hay toàn bộ nhóm nghề nghiệp bị đe dọa.

Theo báo cáo của Microsoft dựa trên khảo sát 20.000 người lao động tại 10 quốc gia, phần lớn doanh nghiệp vẫn chưa điều chỉnh hệ thống đánh giá và đãi ngộ để phù hợp với cách AI đang thay đổi công việc.

Trong khi đó, các mô hình AI tiếp tục mở rộng phạm vi ứng dụng. Tuần qua, Anthropic công bố các tác nhân AI mới dành cho lĩnh vực tài chính, có thể xây dựng bài thuyết trình và soạn thảo biên bản tín dụng.

“Nó bắt đầu từ dưới đáy và cứ thế đi lên” - Umesh Ramakrishnan, đồng sáng lập công ty tuyển dụng Kingsley Gate, nhận định. “Và tôi không biết nó sẽ dừng lại ở đâu”.