“Làn sóng tích trữ mới nhất thể hiện rõ nhất trong lĩnh vực kim loại và khoáng sản” - Patrick Schröder, nghiên cứu viên cao cấp tại viện nghiên cứu Chatham House, cho biết. Ông nói thêm rằng các chính phủ đang tìm cách giảm thiểu sự phụ thuộc vào chuỗi cung ứng tập trung và các biện pháp kiểm soát xuất khẩu.

Tại Mỹ, các quan chức mới đây đã vạch ra một dự án dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá khoảng 12 tỷ USD, được đặt tên là Dự án Vault. Sáng kiến này nhằm mục đích tăng cường khả năng phục hồi chuỗi cung ứng cho ngành công nghiệp Mỹ bằng cách xây dựng kho dự trữ các nguyên tố đất hiếm và các kim loại thiết yếu khác phục vụ cho ngành điện khí hóa, quốc phòng và sản xuất tiên tiến.

Dự án Vault bổ sung cho các sáng kiến khác như “Diễn đàn về sự tham gia địa chiến lược tài nguyên (FORGE)”, một quan hệ đối tác nhằm phối hợp định giá chính sách khoáng sản quan trọng và các dự án, cũng như Pax Silica, tập trung vào việc bảo vệ chuỗi cung ứng liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Vào tháng Giêng, Úc đã công bố kế hoạch chính thức hóa chiến lược dự trữ do nhà nước hậu thuẫn thông qua quỹ dự trữ khoáng sản chiến lược trị giá 800 triệu USD, ưu tiên antimon, gali và các nguyên tố đất hiếm.

Liên minh châu Âu cũng đang thúc đẩy các kế hoạch xây dựng kho dự trữ chung các nguyên liệu thô quan trọng theo chiến lược RESourceEU của mình. Theo Reuters đưa tin hồi đầu tháng này, trích dẫn các nguồn tin thân cận với vấn đề, Ý, Pháp và Đức dự kiến sẽ dẫn đầu nỗ lực này.

Mới cuối tuần trước, Ấn Độ và Brazil đã nhất trí tăng cường hợp tác về khoáng sản thiết yếu và đất hiếm, trong bối cảnh New Delhi tìm cách đa dạng hóa nguồn cung và giảm sự phụ thuộc vào Trung Quốc. Thỏa thuận này nhằm mục đích củng cố thương mại song phương và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững hơn cho các nguyên liệu quan trọng đối với ngành năng lượng sạch, công nghệ và quốc phòng.

Đầu năm nay, Hàn Quốc đã triển khai một chiến lược toàn diện về khoáng sản thiết yếu, được hỗ trợ bởi khoảng 172 triệu USD Mỹ từ ngân sách nhà nước. Theo chiến lược này, chính phủ dự định mở rộng khối lượng dự trữ và cơ sở hạ tầng.

“Chủ nghĩa dân tộc tài nguyên” đang được hình thành?

“Chúng ta chắc chắn đang thấy sự chuyển dịch sang tư duy chủ nghĩa dân tộc tài nguyên nhiều hơn ở nhiều quốc gia” - ông Schröder nói. “Ở thời điểm này, đó là một con dốc trơn trượt và việc tích trữ chiến lược có thể trở thành tích trữ quá mức khi các biện pháp trở nên cưỡng chế, thiếu minh bạch và bị lợi dụng như một vũ khí”.

Trung Quốc thống trị ngành chế biến đất hiếm và kiểm soát phần lớn năng lực tinh luyện kim loại công nghiệp toàn cầu. Ngay cả khi trữ lượng phân bố rải rác về mặt địa lý, hoạt động chế biến thường vẫn tập trung ở một số khu vực nhất định.

Cơ quan Năng lượng Quốc tế đã nhiều lần cảnh báo rằng sự tập trung cao độ của các chuỗi cung ứng khoáng sản thiết yếu tiềm ẩn những lỗ hổng về an ninh.

Cơ quan này cho biết, các biện pháp kiểm soát xuất khẩu đất hiếm mà Trung Quốc công bố năm ngoái đã tạo ra những rủi ro đáng kể về an ninh quốc gia và kinh tế trên toàn thế giới, với những hậu quả nghiêm trọng tiềm tàng đối với các lĩnh vực trọng yếu như năng lượng, ô tô, quốc phòng, hàng không vũ trụ, trí tuệ nhân tạo và chất bán dẫn.

Theo các chuyên gia trong ngành, trong quá khứ, việc dự trữ chủ yếu là biện pháp dự phòng khẩn cấp để đối phó với những gián đoạn tạm thời hoặc sự tăng giá đột biến. Ông Schröder cho biết, các sáng kiến hiện nay được thúc đẩy rõ ràng hơn bởi nhu cầu đối phó với các yếu tố địa chính trị, phản ánh sự thay đổi rộng hơn trong cách nhìn nhận an ninh tài nguyên như một chiến lược công nghiệp và an ninh quốc gia, chứ không chỉ đơn thuần là quản lý khủng hoảng.

“Chu kỳ tích trữ hàng hóa lần này khác với những chu kỳ trước đây” - Anushree Ganeriwala, nhà phân tích toàn cầu tại Economist Intelligence Unit, cho biết.

“Các chu kỳ hàng hóa trước đây chủ yếu được thúc đẩy bởi sự mất cân bằng cung cầu truyền thống hoặc các cú sốc thời tiết. Điều khác biệt hiện nay là các rủi ro về chính sách và địa chính trị đang trực tiếp định hình kết quả thị trường”.

Vào tháng Hai, Goldman Sachs đã mô tả sự tăng đột biến gần đây về nhu cầu hàng hóa đối với vàng và kim loại công nghiệp là “nhu cầu mang tính chất bảo hiểm”.

Các nhà phân tích dự đoán việc tích trữ của chính phủ sẽ tăng tốc, đặc biệt là đối với các kim loại phục vụ quá trình chuyển đổi năng lượng và quốc phòng.

“Chúng ta vẫn đang ở giai đoạn đầu” - Scott-Gray nói. “Các chính phủ hiện coi chuỗi cung ứng là cơ sở hạ tầng an ninh quốc gia, chứ không chỉ đơn thuần là các luồng thương mại”.