Theo thỏa thuận, Canada sẽ giảm thuế đối với xe điện Trung Quốc từ mức 100% xuống còn 6,1% cho 49.000 xe nhập khẩu mỗi năm. Hạn ngạch này, theo Thủ tướng Carney, có thể tăng lên, đạt 70.000 xe trong vòng nửa thập kỷ.

Canada và Mỹ đã áp thuế đối với xe điện Trung Quốc vào năm 2024, với lập luận rằng Trung Quốc đang sản xuất dư thừa xe và làm suy yếu khả năng cạnh tranh của các quốc gia khác.

Trung Quốc hiện là nhà sản xuất xe điện lớn nhất thế giới, chiếm khoảng 70% sản lượng toàn cầu.

Đổi lại, Trung Quốc sẽ cắt giảm thuế đối với cácmặt hàng nông sản chủ chốt của Canada, chẳng hạn thuế hạt cải dầu của Canada giảm từ 84% hiện tại xuống khoảng 15% trước ngày 1/3. Bắc Kinh cũng đã cam kết dỡ bỏ thuế đối với bã cải dầu, tôm hùm, cua và đậu Hà Lan của Canada “ít nhất là cho đến hết năm”.

Trung Quốc cũng cam kết miễn yêu cầu thị thực đối với du khách Canada, theo Thủ tướng Carney.

Các chuyên gia nói với BBC rằng động thái này đánh dấu một sự thay đổi đáng kể trong chính sách của Canada đối với Trung Quốc, một sự thay đổi được định hình bởi những bất định đang tiếp diễn trong quan hệ với Mỹ, đối tác thương mại lớn nhất của Canada.

“Thủ tướng về cơ bản đang nói rằng Canada cũng có quyền tự chủ, và nước này sẽ không chỉ ngồi chờ Mỹ” - Eric Miller, cố vấn thương mại tại Washington DC và là Chủ tịch Rideau Potomac Strategy Group, nhận định.

Cách tiếp cận mới của Thủ tướng Mark Carney với chính sách đối ngoại của Canada có lẽ có thể gói gọn trong một câu: “Chúng tôi chấp nhận thế giới như nó đang là, chứ không phải như chúng tôi mong muốn”.

Đó là câu trả lời của ông khi được hỏi về thỏa thuận đạt được với Trung Quốc, bất chấp những lo ngại liên quan đến cáo buộc về nhân quyền của Bắc Kinh và gần một năm sau khi chính ông gọi Trung Quốc là “mối đe dọa an ninh lớn nhất” đối với Canada.

Ông Carney nói với các phóng viên hôm thứ Sáu rằng “thế giới đã thay đổi” trong những năm gần đây, và những tiến triển đạt được với Trung Quốc giúp Canada “đứng vào vị thế tốt” trong “trật tự thế giới mới”.

Ông nói thêm rằng mối quan hệ của Canada với Trung Quốc đã trở nên “dễ dự đoán hơn” so với quan hệ với Mỹ dưới thời chính quyền Trump.

Sau đó, trong một bài đăng trên mạng xã hội, ông Carney viết rằng Canada đang “tái điều chỉnh” mối quan hệ với Trung Quốc “một cách chiến lược, thực dụng và dứt khoát”.

Tại Canada, ngay khi trời vừa sáng hôm thứ Sáu, phản ứng đối với thỏa thuận đã xuất hiện nhanh chóng.

Một số người, như Thủ hiến bang Saskatchewan Scott Moe, ca ngợi đây là “tin rất tốt”. Nông dân tại bang của ông đã chịu tác động nặng nề từ các mức thuế trả đũa của Trung Quốc đối với dầu hạt cải của Canada, và theo Moe, thỏa thuận này sẽ mang lại sự giải tỏa rất cần thiết.

Tuy nhiên, Thủ hiến bang Ontario Doug Ford, nơi tập trung ngành công nghiệp ô tô của Canada, lại chỉ trích gay gắt thỏa thuận. Ông cho rằng việc dỡ bỏ thuế xe điện đối với Trung Quốc “sẽ gây tổn hại cho nền kinh tế và dẫn đến mất việc làm”.

Một số chuyên gia cho rằng các điều khoản về xe điện trong thỏa thuận thương mại này sẽ giúp Trung Quốc thâm nhập sâu hơn vào thị trường ô tô Canada.

Với mức thuế xe điện được hạ thấp, khoảng 10% doanh số xe điện tại Canada được dự báo sẽ thuộc về các hãng sản xuất Trung Quốc, theo Vivek Astvansh, giáo sư kinh doanh tại Đại học McGill ở Montreal.

Ông cho biết mức tăng dự kiến của xe điện Trung Quốc có thể tạo áp lực lên các nhà sản xuất xe điện có trụ sở tại Mỹ như Tesla, những công ty đang tìm cách mở rộng thị phần tại Canada.

“Carney đã phát đi tín hiệu với chính quyền Trump rằng ông đang dần ấm lên với Trung Quốc” - Astvansh nói thêm.

Phản ứng từ Nhà Trắng, trong khi đó, lại mang tính trái chiều.

Trong một cuộc phỏng vấn với CNBC vào sáng thứ Sáu, Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer gọi thỏa thuận này là “có vấn đề” và nói rằng Canada có thể sẽ phải hối tiếc.

Tuy nhiên, Tổng thống Donald Trump lại ca ngợi đây là “một điều tốt”.

“Nếu các bạn có thể đạt được thỏa thuận với Trung Quốc, thì nên làm điều đó” - ông nói với các phóng viên bên ngoài Nhà Trắng.

Kể từ khi quay trở lại nắm quyền nhiệm kỳ hai vào năm ngoái, ông Trump đã áp thuế đối với các lĩnh vực của Canada như kim loại và ô tô, làm gia tăng sự bất ổn kinh tế. Ông cũng đe dọa xé bỏ hiệp định thương mại tự do Bắc Mỹ lâu đời giữa Canada, Mỹ và Mexico, gọi hiệp định này là “không còn phù hợp”.

Hiệp định đó, USMCA, hiện đang bước vào giai đoạn rà soát bắt buộc. Cả Canada và Mexico đều khẳng định họ muốn hiệp định này tiếp tục được duy trì.

Nhưng theo Miller của công ty tư vấn chiến lược Rideau Potomac Strategy Group, quyết định ký kết một thỏa thuận lớn mới với Trung Quốc cho thấy Thủ tướng Canada Carney đã thừa nhận rằng tương lai của thương mại tự do Bắc Mỹ vẫn còn rất bất định.

“Có một khả năng khá lớn là đến năm 2026, chúng ta có thể không còn một thỏa thuận thương mại thực chất, khả thi với Mỹ” - ông nói. “Và Canada cần phải chuẩn bị cho điều đó”.

Việc xe điện Trung Quốc gia nhập thị trường Canada nhiều khả năng sẽ đồng nghĩa với giá rẻ hơn cho người tiêu dùng Canada, theo Gal Raz, phó giáo sư Quản trị Vận hành và Phát triển bền vững tại Đại học Western và là chuyên gia về chuỗi cung ứng xe điện.

Tuy nhiên, Raz thừa nhận rằng thỏa thuận mà Canada đạt được có thể gây tổn hại cho các nhà sản xuất ô tô trong nước nếu không đi kèm những biện pháp bổ sung từ chính phủ Carney nhằm hỗ trợ ngành này.

Ông cho rằng đây là hệ quả của sự xấu đi “đáng tiếc” trong quan hệ thương mại Canada - Mỹ, điều mà ông lưu ý là cũng đã gây thiệt hại cho ngành công nghiệp ô tô Canada.

“Mỹ thực sự đã dồn Canada vào thế khó” - ông nói.

Khi được hỏi vì sao Canada lại cho Trung Quốc tiếp cận thị trường ô tô của mình, Thủ tướng Carney nói rằng Trung Quốc sản xuất “một số dòng xe có giá cả phải chăng và tiết kiệm năng lượng nhất thế giới”. Ông cho biết kỳ vọng thỏa thuận này sẽ thúc đẩy đầu tư của Trung Quốc vào ngành công nghiệp ô tô Canada, dù không đưa ra thêm chi tiết.

Bản thân ông Trump cũng đã phát tín hiệu sẵn sàng để Trung Quốc xây dựng nhà máy tại Mỹ nếu điều đó tạo thêm việc làm cho người Mỹ, bất chấp lập trường cứng rắn của ông đối với Bắc Kinh.

Tổng thống Mỹ dự kiến sẽ tới Bắc Kinh để có cuộc gặp riêng với Chủ tịch Tập Cận Bình vào tháng Tư. Ông cũng đã mời ông Tập thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước tới Washington.

Tuy nhiên, đối với ông Carney, thỏa thuận hôm thứ Sáu có thể chỉ là bước đầu tiên trong quá trình “tái điều chỉnh” các mối quan hệ thương mại của Canada.