Truy xuất nguồn gốc sầu riêng giúp nâng chất lượng, tăng giá trị xuất khẩu

Nhiều năm qua, chuỗi cung ứng nông sản phụ thuộc lớn vào các khâu trung gian. Một sản phẩm từ vườn đến tay người tiêu dùng nước ngoài thường phải qua nhiều cấp thương lái, khiến lợi nhuận bị chia nhỏ, trong khi rủi ro về chất lượng lại chủ yếu dồn lên vai người nông dân.

Đặc biệt, do thiếu dữ liệu xác thực, nhiều doanh nghiệp xuất khẩu gặp khó khăn khi chứng minh với đối tác nước ngoài về nguồn gốc sản phẩm từ các vùng trồng cụ thể.

Việc thiếu minh bạch thông tin cũng khiến nhiều nông sản Việt Nam bị ép giá hoặc bị đánh đồng về chất lượng. Hệ quả là hình ảnh những đoàn xe container chở nông sản nối đuôi hàng cây số tại các cửa khẩu đã trở thành nỗi ám ảnh đối với cả doanh nghiệp và nhà vườn.

Với phương thức xuất khẩu nông sản truyền thống, một lô sầu riêng từ khi thu hoạch đến khi thông quan thường mất từ 8 đến 11 ngày, thậm chí lâu hơn nếu phát sinh sự cố về kiểm dịch hoặc thủ tục giấy tờ.

Trong khi đó, thời gian chính là yếu tố quyết định giá trị của nông sản. Mỗi ngày chậm trễ không chỉ làm giảm chất lượng, tăng tỷ lệ hư hỏng mà còn khiến giá trị thương lượng với đối tác nước ngoài bị sụt giảm.

Tuy nhiên, việc thí điểm mô hình xuất khẩu sầu riêng “Luồng xanh” ngày 10/4 tại Cửa khẩu Hữu Nghị, tỉnh Lạng Sơn đã tạo ra bước chuyển rõ rệt khi thời gian thông quan được rút ngắn xuống còn khoảng 6 ngày.

Kết quả này đến từ việc minh bạch thông tin ngay từ khâu sản xuất. Toàn bộ dữ liệu từ hộ nông dân, vùng trồng đến quy trình đóng gói, vận chuyển được xác thực điện tử và đồng bộ với Bộ Nông nghiệp & Môi trường và Bộ Công an, giúp cơ quan chức năng tại cửa khẩu rút ngắn thời gian kiểm chứng.

Nhờ đó, sầu riêng được thông quan nhanh hơn, giảm thiểu thời gian lưu bãi, góp phần giữ chất lượng tươi ngon khi đến tay người tiêu dùng quốc tế.

Minh bạch dữ liệu trong chuỗi cung ứng nông sản giúp nông dân hưởng lợi

Thay đổi mang tính đột phá là việc gắn tem truy xuất nguồn gốc ngay tại vườn. Sầu riêng sau khi thu hoạch được dán tem trực tiếp tại gốc, bảo đảm kiểm soát chất lượng từ đầu. Đây không chỉ là tem thông thường mà được xem như “căn cước điện tử” riêng biệt cho từng sản phẩm.

Ông Nguyễn Ngọc Phú Quí, Phó Giám đốc Công ty TNHH Nông sản Thiện Tâm (Đồng Tháp), cho biết: Doanh nghiệp có truyền thống xuất khẩu sầu riêng từ năm 2012, trước đây gặp nhiều khó khăn trong việc truy xuất, xác minh nguồn gốc sản phẩm có được thu mua đúng tại vùng trồng hay không. Hiện nay, với hệ thống 3 lớp tem (tem quả, tem thùng, tem container) cùng seal điện tử gắn GPS, hành trình của trái sầu riêng được giám sát chặt chẽ.

Đối với người nông dân trồng sầu riêng, tem truy xuất nguồn gốc là sự khẳng định về chất lượng canh tác. Khi dữ liệu được xác thực, sản phẩm đạt chuẩn sẽ không còn bị đánh đồng với hàng kém chất lượng trên thị trường.

Sự minh bạch này không chỉ góp phần nâng cao giá trị sản phẩm sầu riêng mà còn tạo dựng niềm tin cho người tiêu dùng.

Khi niềm tin được củng cố, giá trị của trái sầu riêng không chỉ dừng ở giá bán tại vườn mà còn gắn với thương hiệu nông sản Việt theo hướng bền vững.

Tiền phải về túi người làm ra sản phẩm

Thời gian qua, chuỗi cung ứng nông sản thường bị kéo dài qua nhiều khâu trung gian, từ thương lái nhỏ, đầu mối thu gom đến doanh nghiệp xuất khẩu. Mỗi khâu trung gian khiến lợi nhuận của người nông dân bị giảm dần, trong khi thông tin về chất lượng sản phẩm dễ bị sai lệch.

Minh bạch dữ liệu không chỉ là vấn đề công nghệ mà còn gắn trực tiếp với lợi ích kinh tế. Khi mỗi trái sầu riêng có thông tin truy xuất rõ ràng, hành trình từ vườn đến cửa khẩu sẽ được rút gọn, hạn chế các điểm nghẽn.

Việc áp dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc cũng giúp doanh nghiệp xuất khẩu kết nối trực tiếp với chủ vườn. Khi dữ liệu được số hóa, doanh nghiệp có thể quản lý vùng nguyên liệu hiệu quả hơn mà không cần qua nhiều tầng nấc trung gian.

Ông Trần Văn Tưởng, Giám đốc Công ty TNHH Tập đoàn trái cây Tài 001, cho biết: Khi tham gia chuỗi cung ứng sầu riêng có truy xuất nguồn gốc, người dân phải chú trọng hơn đến kỹ thuật canh tác, chỉ thu hoạch và dán tem đối với những quả đạt chuẩn. Nhờ đó, chất lượng sầu riêng xuất bán được đồng đều hơn, tạo cơ sở để đàm phán giá tốt trên thị trường quốc tế.

Để mô hình này phát huy hiệu quả bền vững, người nông dân giữ vai trò then chốt. Việc xây dựng mã số vùng trồng hay dán tem truy xuất không phải là gánh nặng thủ tục mà là giải pháp thiết thực để bảo vệ quyền lợi của chính mình.

Hệ thống tem chống giả của Trung tâm Tem và Vật liệu chống giả (H08 - Bộ Công an) có độ bảo mật cao, chịu được va đập, hóa chất và không thể tái sử dụng. Qua đó góp phần hạn chế tình trạng “mượn danh” vùng trồng, vốn gây thiệt thòi cho những nông dân sản xuất chân chính.

Thời gian tới, khi “Luồng xanh” trở thành quy chuẩn phổ biến, những nông hộ chậm thay đổi, thiếu minh bạch dữ liệu sẽ dần mất cơ hội. Ngược lại, các nhà vườn chủ động liên kết với doanh nghiệp, tuân thủ quy trình xác thực dữ liệu sẽ là những đối tượng hưởng lợi từ chuỗi giá trị nông sản toàn cầu.