Jeffrey Cesari, 31 tuổi, một cựu kiểm toán viên, nảy ra ý tưởng kinh doanh khi tình cờ thấy món latte ube - làm từ khoai mỡ tím của Philippines - tại một quán cà phê ở Istanbul (Thổ Nhĩ Kỳ).

Lớn lên cùng ube - củ khoai mỡ tím, trong những chuyến về thăm gia đình, anh tin rằng nếu khách hàng Thổ Nhĩ Kỳ yêu thích, thị trường Paris cũng có thể đón nhận. Tuy nhiên, khi bắt tay vào tìm nguồn cung, Cesari nhanh chóng nhận ra ube không hề dễ tiếp cận trong bối cảnh nhu cầu toàn cầu tăng mạnh.

Ban đầu, anh tìm kiếm thông tin qua Facebook, ChatGPT và Gemini, nhưng gặp khó khăn trong việc xác minh nguồn hàng do có nhiều giống ube khác nhau như Baligonhon, Sampero, Kinampay, cũng như nhiều dạng sản phẩm như chiết xuất, bột, mứt.

Anh lo ngại nguy cơ mua phải sản phẩm bị pha trộn với các loại củ tương tự như khoai môn hay khoai lang tím.

Chuyến về Philippines vào tháng Hai giúp anh tiếp cận gần hơn chuỗi cung ứng, nhưng nhiều nhà bán buôn từ chối kết nối trực tiếp với nông dân. “Điều đó hơi khó chịu… bạn phải cảm nhận, phải nhìn thấy, phải thử nghiệm… Một số dự án bạn không biết liệu chúng có minh bạch hay không,” anh nói.

Cuối cùng, thông qua người thân, Cesari tìm đến đảo Bohol và gặp các nông dân có thể cung cấp khoảng 10 kg mỗi tháng. Anh dự định ra mắt sản phẩm “Ube Signature Paris” vào cuối tháng Sáu, đồng thời nhận định: “Tôi cảm nhận được tiềm năng to lớn… nhưng tôi có cảm giác mọi người đều đang cố gắng tạo ra món latte khoai lang tím.”

Sự quan tâm của Cesari phản ánh xu hướng rộng hơn: ube đang nổi lên như “matcha mới”. Vốn là nguyên liệu quen thuộc trong cộng đồng người Philippines, ube gần đây trở thành hiện tượng trên mạng xã hội và được các chuỗi lớn như Starbucks hay Costa Coffee đưa vào thực đơn. Theo công ty nghiên cứu Datassential, 27% người tiêu dùng Mỹ đã biết đến ube, tăng từ 15% cách đây 5 năm, dù nó vẫn chỉ xuất hiện trong chưa đến 2% thực đơn nhà hàng.

Sự bùng nổ này tạo áp lực lên một chuỗi cung ứng còn kém phát triển. Rhea Topacio, nhà sáng lập Pamana World, nhận xét: “Món ube đang trở nên phổ biến hơn bao giờ hết… mọi người luôn tìm kiếm những điều mới mẻ.” Tuy nhiên, bà cũng cảnh báo người tiêu dùng khó phân biệt ube thật – giả, trong khi nguồn cung thường thiếu minh bạch. Bà nhấn mạnh: “Có một mắt xích bị thiếu giữa người nông dân và thị trường… họ nói rằng đang thiếu khoai lang tím, nhưng… khoai lang tím đang có rất nhiều.”

Philippines – nguồn cung chính của ube – đang nỗ lực tăng xuất khẩu, đạt hơn 3 triệu USD năm ngoái, tăng 20%. Tuy nhiên, sản lượng lại giảm 6,7% trong năm 2025. Nguyên nhân chủ yếu là thiếu động lực kinh tế: ube cần 9–12 tháng để thu hoạch, trong khi cây trồng khác cho lợi nhuận nhanh hơn. “Hiện tại, nếu giá khoai lang tím tăng, người hưởng lợi chính là các thương lái… nông dân của chúng tôi không coi đây là cây trồng mang lại lợi nhuận,” bà Grace Backian cho biết. Thêm vào đó, thế hệ trẻ rời bỏ nông nghiệp và việc thiếu củ giống càng làm nguồn cung thêm hạn chế.

Các sáng kiến như Dự án Ube Bohol đang cố gắng giải quyết vấn đề bằng cách cung cấp hợp đồng giá cố định cho nông dân, nhưng sự hoài nghi vẫn tồn tại. “Chúng tôi rất thất vọng nên không muốn nghe,” một nông dân chia sẻ về những cam kết thị trường không thành hiện thực trước đây.

Ở cấp độ sản xuất, nông dân còn đối mặt với các cú sốc bên ngoài. Camelle Morta Singh, một người trồng ube quy mô nhỏ, cho biết chi phí đã tăng vọt do khủng hoảng năng lượng liên quan đến xung đột Iran. Giá nhiên liệu tăng gấp ba buộc cô phải nâng giá bán khoảng 29%. “Chúng tôi không thể ngừng sản xuất… ngay cả khi giá xăng dầu rất cao,” cô nói.

Tình trạng thiếu hụt còn lan đến các cơ sở chế biến. Một trung tâm tại Đại học Bang Benguet cho biết khách hàng doanh nghiệp đang mua số lượng lớn, khiến người tiêu dùng cá nhân không thể tiếp cận sản phẩm. “Lần này nhu cầu thực sự rất cấp bách… chúng tôi không thể mở rộng sản xuất thêm,” quản lý cơ sở cho biết.

Trong bối cảnh đó, câu chuyện của Cesari cho thấy một nghịch lý: khi ube trở thành xu hướng toàn cầu, chính chuỗi cung ứng yếu và những rào cản sản xuất lại khiến loại “siêu thực phẩm tím” này càng khan hiếm và khó tiếp cận hơn.