Eo biển Hormuz là cửa ngõ vào Vịnh Ba Tư và là điểm nghẽn năng lượng lớn nhất thế giới, xử lý khoảng một phần ba tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển.

Hôm thứ Bảy, một quan chức của Liên minh châu Âu nói với hãng tin Reuters rằng các tàu thuyền đi qua eo biển đã nhận được tín hiệu tần số rất cao (VHF) từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) tinh nhuệ của Iran, nói rằng "không tàu nào được phép đi qua eo biển Hormuz". Tuy nhiên, quan chức EU cho biết thêm, Iran chưa chính thức đóng cửa eo biển.

Cơ quan điều hành Thương mại Hàng hải Anh - một cơ quan chính phủ Anh giám sát an ninh hàng hải trong khu vực, cũng cho biết chính quyền Iran chưa đưa ra bất kỳ thông báo chính thức nào về việc đóng cửa eo biển Hormuz để đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel, dù các tàu hoạt động trong khu vực đang nhận được thông tin eo biển đã bị đóng cửa.

“Cho đến nay chưa có thông báo chính thức nào được gửi đến ngành hàng hải thông qua các kênh an toàn hàng hải được công nhận

Song một số chủ tàu chở dầu đã tạm ngừng vận chuyển dầu khí qua eo biển trong bối cảnh xung đột đang diễn ra trong khu vực.

“Tàu của chúng tôi sẽ neo lại trong vài ngày tới,” một giám đốc điều hành cấp cao tại một sàn giao dịch lớn nói với Reuters với điều kiện giấu tên. Các quốc gia như Hy Lạp cũng đã khuyến cáo tàu của họ tránh đi qua tuyến đường thủy này.

Hãng vận tải biển khổng lồ Hapag-Lloyd của Đức hôm Chủ nhật tuyên bố tạm ngừng tất cả các chuyến vận chuyển qua eo biển Hormuz.

“Do xung đột ở Trung Đông và việc các cơ quan chức năng chính thức đóng cửa eo biển Hormuz… Hapag-Lloyd tạm ngừng tất cả các chuyến tàu đi qua tuyến đường thủy này cho đến khi có thông báo mới”, công ty cho biết.

Bất kỳ sự bất ổn nào trên tuyến đường hàng hải quan trọng này đều có thể gây ảnh hưởng đến sự ổn định kinh tế toàn cầu.

Eo biển Hormuz nằm ở đâu?

Eo biển Hormuz nằm giữa Oman và UAE ở một bên và Iran ở bên kia. Nó nối liền Vịnh Ba Tư/Ả Rập, hay chỉ đơn giản là Vịnh, với Vịnh Oman và Biển Ả Rập ở phía xa hơn.

Eo biển này rộng 33 km ở điểm hẹp nhất, trong khi luồng hàng hải chỉ rộng 3 km mỗi chiều, khiến nó dễ bị tấn công.

Mặc dù chiều rộng hẹp, eo biển này vẫn tiếp nhận những tàu chở dầu thô lớn nhất thế giới. Các nhà xuất khẩu dầu khí lớn ở Trung Đông phụ thuộc vào nó để vận chuyển nguồn cung đến thị trường quốc tế, trong khi các quốc gia nhập khẩu lại phụ thuộc vào hoạt động liên tục của nó.

Lưu lượng tàu giảm 70%

Lưu lượng tàu thương mại đi qua eo biển Hormuz đã giảm đáng kể 70% vào ngày 28/2 sau các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran.

Các hãng vận tải container hàng đầu đã tạm dừng việc vận chuyển tàu qua eo biển Hormuz và chuyển hướng tàu tránh khỏi kênh đào Suez sau khi Mỹ và Israel phát động cuộc tấn công phủ đầu chống lại Iran, đẩy các điểm nghẽn hàng hải quan trọng trong khu vực vào khủng hoảng.

Ít nhất 15 tàu container đã đổi hướng khi đi vào hoặc ra khỏi eo biển Hormuz, nhưng hầu hết đều đã dừng lại hoặc chuyển hướng.

Theo Hua Joo Tan, đồng sáng lập của Linerlytica, hiện có khoảng 170 tàu container với tổng sức chứa khoảng 450.000 TEU - chiếm khoảng 1,4% tổng số tàu container toàn cầu - đang ở trong eo biển và phải đối mặt với các hạn chế khi rời cảng.

Ông Tan cho biết: “Tác động đến thị trường vận tải hàng hóa nói chung phụ thuộc vào việc eo biển này đóng cửa trong bao lâu”. Ông cũng nói thêm rằng việc rút lui khỏi Biển Đỏ chỉ liên quan đến một số ít tuyến vận tải và có thể sẽ có tác động hạn chế, mặc dù một số tàu sẽ cần phải quay đầu.

Khi cuộc khủng hoảng leo thang, hãng vận chuyển Hapag-Lloyd cảnh báo rằng các chuyến tàu đến các cảng vùng Vịnh Trung Đông sẽ bị chậm trễ, thay đổi lộ trình hoặc điều chỉnh lịch trình.

Hiện không có giải pháp thay thế khả thi nào để vận chuyển container ra vào các cảng vùng Vịnh Trung Đông như cảng Jebel Ali của Dubai, nơi đã tạm thời đóng cửa vào thứ Bảy sau một vụ hỏa hoạn do mảnh vỡ rơi xuống từ một vụ tấn công bằng tên lửa.

"Thay vào đó, các hãng vận tải sẽ bỏ qua các điểm dừng này trên các tuyến vận chuyển đông - tây và thả hàng tại một cảng thay thế ít tệ nhất để vận chuyển tiếp bằng đường bộ" - Peter Sand, nhà phân tích trưởng tại nền tảng thông tin vận tải Xeneta cho biết.

“Điều này sẽ gây ra sự gián đoạn nghiêm trọng và tắc nghẽn cảng ở cấp khu vực nhưng sẽ không có tác động lớn trên quy mô toàn cầu nếu so sánh với tầm ảnh hưởng to lớn của cuộc xung đột ở Biển Đỏ.”

Tình hình an ninh đang xấu đi nhanh chóng có khả năng sẽ tiếp tục dẫn đến việc các tuyến vận chuyển container phải chuyển hướng khỏi Biển Đỏ.

Ông Sand cho biết: “Hậu quả của chiến dịch quân sự chung sẽ dẫn đến việc vũ khí hóa thương mại hơn nữa và làm tan vỡ hy vọng về sự trở lại quy mô lớn của vận tải container tại Biển Đỏ vào năm 2026”.

Trong những tháng gần đây, các hãng vận tải đã khôi phục một số tuyến dịch vụ Đông - Tây đi qua kênh đào Suez sau khi phải đi vòng qua Mũi Hảo Vọng kể từ cuối năm 2023 do các cuộc tấn công của lực lượng dân quân Houthi được Iran hậu thuẫn. Ông Sand cho biết, những kế hoạch đó giờ đây sẽ bị hoãn lại.