Lợi thế thuế kéo giãn khoảng cách giá

Một chiếc váy, bộ dụng cụ nhà bếp hay vài món phụ kiện điện thoại từ nước ngoài giờ đây có thể đến tay người mua Việt Nam sau một lần bấm nút đặt hàng. Nhiều mặt hàng có giá niêm yết thấp, phí vận chuyển không đáng kể, nhiều đơn còn được sàn trợ giá. Những món hàng chỉ vài chục nghìn hoặc vài trăm nghìn đồng tưởng như không lớn, nhưng khi được đặt mua với tần suất dày đặc, chúng tạo thành dòng hàng hóa đủ sức gây áp lực lên thị trường trong nước.

Thị trường bán lẻ TMĐT Việt Nam liên tục tăng trưởng hai con số trong những năm gần đây. Quy mô thị trường TMĐT đã vượt mốc 32 tỷ USD trong năm 2025, đưa Việt Nam vào nhóm thị trường lớn nhất Đông Nam Á. Đến nửa đầu năm 2026, thị trường tiếp tục tăng khoảng 19%. Hàng hóa nước ngoài nhờ các nền tảng trực tuyến cũng tiếp cận người tiêu dùng Việt Nam nhanh hơn, kéo theo số lượng lô hàng nhập khẩu giá trị nhỏ tăng mạnh.

Sự thay đổi này là một trong những lý do Bộ Tài chính đề xuất thu hẹp ngưỡng miễn thuế tại dự thảo nghị định quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.

Hiện nay, theo Nghị định 134/2016/NĐ-CP, được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 18/2021/NĐ-CP, hàng nhập khẩu gửi qua dịch vụ bưu chính, chuyển phát nhanh có trị giá hải quan không quá 1 triệu đồng hoặc số thuế nhập khẩu phải nộp không quá 100.000 đồng được miễn thuế nhập khẩu. Với các phương thức nhập khẩu khác, mức tương ứng là 500.000 đồng về trị giá hoặc 50.000 đồng về số thuế phải nộp.

Dự thảo đang được lấy ý kiến đưa ra một mức thống nhất và thấp hơn đáng kể. Hàng hóa chỉ được miễn thuế nếu tổng trị giá hải quan không quá 100.000 đồng hoặc tổng số thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu phải nộp không quá 10.000 đồng cho mỗi lần xuất khẩu, nhập khẩu. Quà biếu, quà tặng và hàng hóa mua bán, trao đổi của cư dân biên giới không thuộc phạm vi áp dụng của quy định này.

Nếu phương án trên được thông qua, nhiều kiện hàng trị giá trên 100.000 đồng sẽ không còn thuộc diện miễn thuế nhập khẩu. Trước đó, từ ngày 18/2/2025, Việt Nam đã chấm dứt cơ chế miễn thuế giá trị gia tăng đối với hàng nhập khẩu giá trị nhỏ gửi qua dịch vụ chuyển phát nhanh. Đề xuất lần này tiếp tục thu hẹp ưu đãi về thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.

Chính sách miễn thuế trước đây được xây dựng trong bối cảnh số lượng kiện hàng nhỏ chưa nhiều. Mục tiêu là giảm thủ tục, tránh tình trạng chi phí quản lý còn lớn hơn khoản thuế thu được. Nhưng thương mại điện tử xuyên biên giới đã làm thay đổi quy mô giao dịch, rủi ro giờ đây không chỉ nằm ở giá trị của một kiện hàng mà còn ở số lượng cộng dồn của hàng triệu kiện được đưa vào thị trường.

Cục Hải quan cũng lưu ý tình trạng chia nhỏ đơn hàng hoặc khai thấp trị giá để được hưởng miễn thuế có thể gây thất thu ngân sách và làm giảm hiệu quả kiểm soát. Đáng nói hơn, cơ chế này tạo thêm lợi thế về chi phí cho hàng nhập khẩu trong khi hàng sản xuất trong nước phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ ngay từ đầu.

Chuyên gia thuế Đinh Thị Huyền, Giám đốc Công ty Tư vấn thuế Syntax, cho rằng không nên nhìn từng đơn hàng vài chục nghìn hay vài trăm nghìn đồng rồi cho rằng tác động không đáng kể. Hàng triệu đơn hàng cộng lại tạo thành một thị trường rất lớn. Nếu một bên phải tính đủ chi phí và nghĩa vụ, còn một bên được hưởng lợi từ chính sách, doanh nghiệp Việt sẽ chịu sức ép ngay trên sân nhà.

Sức ép ấy thể hiện khá rõ ở những ngành hàng như may mặc phổ thông, đồ gia dụng, mỹ phẩm hay phụ kiện. Doanh nghiệp trong nước phải trả chi phí nguyên liệu, nhân công, kho bãi, mặt bằng, vận chuyển và thuế, đồng thời tuân thủ các quy định về nhãn hàng hóa, chất lượng, bảo hành. Trong khi đó, hàng được bán trực tiếp từ nước ngoài có thể tiết giảm nhiều khâu phân phối và tận dụng chính sách miễn thuế cho từng kiện nhỏ. Chỉ một phần chênh lệch chi phí cũng đủ tạo nên khác biệt đáng kể ở phân khúc hàng bình dân.

Thuế mới chỉ là bước đầu của một sân chơi công bằng

Khi ngưỡng miễn thuế giảm, giá vốn của nhiều mặt hàng xuyên biên giới có thể tăng. Khoản thuế phát sinh cuối cùng sẽ được phân bổ giữa người bán, nền tảng và người mua, tùy cách tổ chức của từng kênh bán hàng. Với những sản phẩm vốn cạnh tranh chủ yếu bằng giá, thay đổi này có thể thu hẹp phần nào khoảng cách với hàng Việt.

Nhưng sẽ là quá sớm nếu cho rằng hàng ngoại giá rẻ từ đây hết lợi thế. Thuế nhập khẩu chỉ là một phần trong cấu thành giá, bởi phía sau mức giá thấp còn có năng lực sản xuất quy mô lớn, nguồn nguyên liệu rẻ, chuỗi cung ứng hoàn chỉnh và tốc độ cập nhật mẫu mã rất nhanh. Nhiều nhà bán hàng còn được nền tảng hỗ trợ vận chuyển, quảng cáo hoặc giảm giá để mở rộng thị trường.

Khi trao đổi về chính sách thuế đối với hàng nhập khẩu giá trị thấp, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh từng nhận định việc thu thuế đầy đủ hơn sẽ mở ra cơ hội cạnh tranh sòng phẳng cho hàng nội. Tuy nhiên, cơ hội đó không tự động chuyển thành thị phần, người tiêu dùng vẫn quyết định bằng chất lượng, mẫu mã và giá bán. Nếu sản phẩm trong nước không được cải thiện, họ vẫn có thể tiếp tục chọn hàng ngoại dù phải trả thêm một khoản thuế.

VCCI trước đó đề nghị nghiên cứu biểu thuế đơn giản hóa cho hàng hóa thương mại điện tử. Thay vì mất nhiều thời gian phân loại từng sản phẩm theo hệ thống mã hàng chi tiết, có thể gom thành một số nhóm theo ngành hoặc công dụng, mỗi nhóm áp dụng một mức thuế phù hợp. Thuế cũng nên được xác định ngay lúc thanh toán, để người mua biết chính xác tổng số tiền phải trả và không phát sinh thêm thủ tục khi nhận hàng.

Muốn làm được điều đó, trách nhiệm của sàn thương mại điện tử, nhà bán hàng nước ngoài và doanh nghiệp chuyển phát phải được quy định rõ. Dữ liệu đơn hàng, thanh toán và vận chuyển cần được kết nối với cơ quan quản lý. Nếu không kiểm soát được việc khai thấp giá hoặc cố tình chia một đơn thành nhiều kiện, ngưỡng miễn thuế dù giảm mạnh vẫn có thể bị lách.