Trong vòng 10 năm qua, thị phần vốn FDI sản xuất đổ vào Trung Quốc đã sụt giảm tới 40,5 điểm phần trăm, tạo nên làn sóng dịch chuyển chuỗi cung ứng theo chiến lược “Trung Quốc + 1” sang các nước ASEAN (trong đó có Việt Nam).

Trong cuộc đua này, Indonesia và Thái Lan đang vượt lên trở thành những điểm đến hưởng lợi lớn nhất khi lần lượt nới rộng thị phần FDI sản xuất thêm 12,4 và 9,1 điểm phần trăm. Trong khi đó, mức tăng thị phần của Việt Nam chỉ đạt 3,2 điểm phần trăm.

Theo bà Trang Lê, Tổng Giám đốc công ty tư vấn và dịch vụ bất động sản JLL Việt Nam, bối cảnh cạnh tranh hiện nay đòi hỏi Việt Nam phải thay đổi toàn diện góc nhìn. Lợi thế truyền thống về chi phí sản xuất rẻ hay nguồn lao động dồi dào đang thu hẹp dần.

Bà Trang Lê, Tổng Giám đốc JLL Việt Nam. Ảnh: T. Tao

Bà nhận định: “Nhà đầu tư quốc tế hiện nay sẽ không chỉ còn hỏi Việt Nam có đất ở đâu, giá bao nhiêu mà muốn biết mất bao lâu để xây nhà máy, điện có ổn định không, logistics có thuận lợi không, lao động có đáp ứng được yêu cầu kỹ thuật không và hệ sinh thái cung ứng có đủ sâu hay không? Nói cách khác, lợi thế chi phí đang chuyển thành bài toán tổng chi phí mà các nhà đầu tư quốc tế phải tính toán lại”.

Để giữ vững sức hút và không bị tụt lại phía sau các đối thủ trong khu vực, Việt Nam cần bước qua giai đoạn thu hút FDI bằng quy mô chi phí thấp để chuyển sang xây dựng nền tảng công nghiệp chiến lược chất lượng cao.

Thực tế từ báo cáo của JLL chỉ ra rằng các nhà đầu tư quốc tế hiện đang thẩm định rất khắt khe ba trụ cột chính khi cân nhắc điểm đến đầu tư.

Đầu tiên là chất lượng nguồn nhân lực và tổng chi phí sử dụng lao động. Doanh nghiệp FDI đặc biệt quan tâm đến khả năng cung ứng lực lượng lao động có kỹ năng chuyên môn cho các ngành công nghệ cao, bán dẫn, sự an toàn trước nguy cơ chảy máu xám cũng như các chi phí đóng góp bắt buộc.

Yếu tố then chốt thứ hai nằm ở khả năng đảm bảo an ninh năng lượng và nguồn điện ổn định, liên tục cho các nhà máy công nghệ, trung tâm dữ liệu, cùng lộ trình phát triển năng lượng tái tạo đáp ứng tiêu chuẩn xanh ESG.

Sau cùng là chi phí xây dựng, tính minh bạch trong thủ tục pháp lý và tốc độ triển khai dự án để đưa nhà máy vào vận hành nhanh nhất.

Nhằm giải bài toán áp lực cạnh tranh từ các nước trong khu vực, Việt Nam đang tập trung cải thiện mạnh mẽ các yếu tố nền tảng để tạo sự bứt phá bền vững. Về chính sách, Nghị quyết 10-NQ/TW năm 2026 đã tạo bước chuyển chiến lược khi định hướng chuyển dịch tư duy từ thu hút FDI theo quy mô sang ưu tiên chất lượng và hiệu quả, tập trung vào các lĩnh vực mũi nhọn như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), trung tâm dữ liệu và sản xuất xanh. Đồng thời, các quy trình hành chính cũng được đẩy mạnh cắt giảm và số hóa nhằm rút ngắn tối đa thời gian triển khai dự án.

Ở góc nhìn doanh nghiệp phát triển bất động sản công nghiệp, bà Nguyễn Thị Thảo Nhi, Chủ tịch HĐQT kiêm Tổng giám đốc Công ty Thanh Bình Phú Mỹ (chủ đầu tư Khu công nghiệp chuyên sâu Phú Mỹ 3 tại TP.HCM) cho biết: “Tốc độ xử lý thủ tục hành chính để đón dòng vốn FDI đang rất chậm”.

Bà Nguyễn Thị Thảo Nhi - Công ty Thanh Bình Phú Mỹ nhận định về thu hút FDI sản xuất tại Diễn đàn Bất động sản công nghiệp Việt Nam 2026 ở TP.HCM. Ảnh: T. Tao

Nói thêm về làn sóng “Trung Quốc + 1”, bà Nhi nhận xét tại Diễn đàn Bất động sản công nghiệp Việt Nam 2026 chiều và tối 29/9 ở TP.HCM rằng, làn sóng di chuyển vốn FDI này đã khác xa vài năm trước.

Hiện nay, các tập đoàn đa quốc gia không còn đơn thuần tìm địa điểm để mở thêm nhà máy, mà quan tâm nhiều hơn đến tiêu chuẩn phát triển bền vững và ESG. Điều này buộc các khu công nghiệp thế hệ mới phải đầu tư đồng bộ ngay từ đầu, từ giao thông, điện, nước đến xử lý nước thải, năng lượng sạch và các dịch vụ hỗ trợ, theo bà Nhi.

Bà nói rõ: “Vì vậy, chi phí đầu tư ban đầu lớn hơn khu công nghiệp truyền thống. Nhưng nếu không đáp ứng những yêu cầu này, Việt Nam có thể bỏ lỡ những dự án có chất lượng cao hơn”.