Những “nút thắt” thuế đang cản trở doanh nghiệp Hà Nội

Một trong những điểm nóng được các chuyên gia nêu tại tọa đàm “Thuế doanh nghiệp trong giai đoạn mới: Tìm nút thắt và thúc đẩy phát triển bền vững cho doanh nghiệp Hà Nội” là tốc độ thay đổi của chính sách thuế trong các lĩnh vực như thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN), thuế giá trị gia tăng (GTGT) và quản lý thuế điện tử. Nhiều quy định mới nhằm hiện đại hóa quản lý và tiệm cận chuẩn quốc tế buộc doanh nghiệp phải thay đổi tư duy quản trị thuế, từ việc “hợp thức hóa chứng từ” sang quản trị rủi ro và minh bạch dữ liệu.

PGS.TS Lê Xuân Trường – chuyên gia về thuế cho rằng, doanh nghiệp cần tiếp cận tư duy quản trị thuế hiện đại, coi thuế là một trụ cột của quản trị doanh nghiệp chứ không chỉ là công việc của bộ phận kế toán. Điều này đặt ra áp lực lớn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, vốn còn hạn chế về nhân lực và hạ tầng số.

Còn theo Chủ tịch Hội Tư vấn Thuế Việt Nam, bà Nguyễn Thị Cúc, phần lớn tranh chấp thuế và rủi ro doanh nghiệp gặp phải đến từ việc không đáp ứng đầy đủ các điều kiện của chi phí được trừ. Nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng quy trình chuẩn cho hợp đồng, hóa đơn, chứng từ thanh toán và đối chiếu dữ liệu, dẫn đến bị loại chi phí hoặc ấn định thuế.

Với hóa đơn điện tử, công cụ được kỳ vọng nâng cao minh bạch doanh nghiệp lại gặp một loạt vướng mắc như sai sót khi phát hành, thiếu đối chiếu dữ liệu giữa các hệ thống, hay bất cập trong lưu trữ. Điều này khiến hồ sơ hoàn thuế kéo dài, làm gián đoạn dòng tiền và ảnh hưởng đến kế hoạch kinh doanh.

Tọa đàm cũng ghi nhận thực tế rằng nhiều doanh nghiệp Hà Nội phải bỏ ra chi phí đáng kể để duy trì tính tuân thủ thuế như đầu tư phần mềm kế toán như hóa đơn điện tử, nâng cấp hệ thống lưu trữ, đào tạo nhân sự, thuê tư vấn… Tuy nhiên, độ sẵn sàng chuyển đổi số của doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, dẫn đến việc “lệch pha” dữ liệu với hệ thống quản lý thuế điện tử của Nhà nước.

Điều này đặc biệt đáng chú ý trong bối cảnh Hà Nội đang là địa phương đi đầu trong thực hiện các chương trình hỗ trợ chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nhưng nếu doanh nghiệp không bắt nhịp kịp thời, rủi ro thanh kiểm tra sẽ tăng lên, nhất là khi ngành thuế chuyển sang mô hình quản lý dựa trên rủi ro.

Đại diện cơ quan Thuế Hà Nội cho biết, nhiều doanh nghiệp vẫn mang tâm lý lo ngại khi tiếp xúc với cơ quan thuế, dẫn đến xu hướng “an toàn quá mức”, không dám mở rộng hoặc tận dụng ưu đãi thuế dù đủ điều kiện. Tâm lý này một phần xuất phát từ việc doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống quản trị thuế nội bộ vững chắc để tự tin đối thoại và cung cấp dữ liệu khi cần thiết.

Gỡ nút thắt để doanh nghiệp phát triển bền vững

Phát biểu tại tọa đàm, ông Trần Quang Hưng - đại diện cơ quan Thuế Hà Nội nhấn mạnh xu hướng quản lý thuế hiện đại sẽ chuyển mạnh sang phân loại doanh nghiệp theo mức độ tuân thủ, từ đó giảm tần suất thanh tra, kiểm tra với doanh nghiệp tuân thủ tốt và tập trung nguồn lực vào nhóm rủi ro cao. Đây là một tín hiệu tích cực, giúp giảm sức ép cho đa số doanh nghiệp, đồng thời nâng cao chất lượng quản lý thuế.

Các chuyên gia kiến nghị Chính phủ và Bộ Tài chính cần tiếp tục cải cách các quy định về chi phí được trừ và hồ sơ hoàn thuế theo hướng rõ ràng, đơn giản và dễ áp dụng hơn. Việc công khai tiêu chí đánh giá rủi ro thuế là bước đi quan trọng để doanh nghiệp chủ động điều chỉnh, tự đánh giá khả năng tuân thủ và giảm thiểu các tranh chấp không cần thiết.

Cùng với đó, Hà Nội cũng có thể tận dụng khuôn khổ của Luật Thủ đô 2024 để đề xuất cơ chế ưu đãi thuế đặc thù cho doanh nghiệp công nghệ, đổi mới sáng tạo, giúp nâng cao chất lượng tăng trưởng và thu hút đầu tư.

Ở góc độ doanh nghiệp, bà Nguyễn Thị Cúc và các chuyên gia đồng quan điểm rằng doanh nghiệp cần coi quản trị thuế là một phần tất yếu của quản trị doanh nghiệp. Điều này bao gồm: xây dựng quy trình nội bộ cho hợp đồng, hóa đơn, chi phí; chuẩn hóa dữ liệu kế toán; đối chiếu định kỳ với báo cáo thuế và lưu trữ khoa học hồ sơ thuế.

Việc xây dựng một “hệ thống hồ sơ thuế chủ động” sẽ giúp doanh nghiệp giảm đáng kể nguy cơ bị loại chi phí, ấn định thuế hoặc vướng tranh chấp pháp lý.

Doanh nghiệp cần tăng tốc đầu tư vào hệ thống kế toán - quản trị số và các giải pháp hóa đơn điện tử có khả năng kết nối dữ liệu mượt mà với cơ quan thuế. Đồng thời, Hà Nội hiện đang cung cấp nhiều chương trình đào tạo, tư vấn miễn phí hoặc ưu đãi dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, giúp họ từng bước nâng cao năng lực chuyển đổi số.

Một trong những điểm nhấn quan trọng của tọa đàm là khuyến khích doanh nghiệp tham gia nhiều hơn vào quá trình hoàn thiện chính sách thuế. Các vướng mắc cụ thể về chi phí được trừ, hóa đơn điện tử hay hoàn thuế chỉ có thể được tháo gỡ hiệu quả khi doanh nghiệp đóng góp phản hồi trực tiếp và đầy đủ.

Câu chuyện thuế doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc hoàn thành nghĩa vụ tài chính, mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng môi trường đầu tư và sức cạnh tranh của doanh nghiệp Hà Nội. Nhận diện rõ nút thắt và xây dựng các giải pháp đồng bộ từ cả phía Nhà nước và doanh nghiệp là con đường duy nhất để đảm bảo sự phát triển bền vững trong giai đoạn mới.

Trong bối cảnh Hà Nội đặt mục tiêu trở thành trung tâm đổi mới sáng tạo và dịch vụ chất lượng cao, việc tháo gỡ vướng mắc thuế sẽ tạo nền tảng quan trọng để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư, mở rộng sản xuất và đóng góp tích cực hơn vào tăng trưởng kinh tế Thủ đô.