Theo Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer, Trung Quốc, Liên minh châu Âu, Ấn Độ, Nhật Bản, Hàn Quốc và Mexico nằm trong số những quốc gia có thể phải đối mặt với các mức thuế mới ngay trong mùa hè này theo cuộc điều tra về các hành vi thương mại không công bằng theo Điều khoản 301 (Section 301).

Các đối tác thương mại khác cũng bị đưa vào diện điều tra về dư thừa công suất theo Đạo luật Thương mại năm 1974 gồm Đài Loan, Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, Campuchia, Singapore, Indonesia, Bangladesh, Thụy Sĩ và Na Uy. Canada, đối tác thương mại lớn thứ hai của Mỹ, không được nhắc đến trong danh sách mục tiêu.

Trung Quốc hôm thứ Năm 12/3 cho rằng cáo buộc của Mỹ về tình trạng dư thừa công suất là “một luận điểm sai lầm”, đồng thời phản đối việc “thao túng chính trị dưới cái cớ này”. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Quách Gia Khôn cho biết Bắc Kinh phản đối mọi hình thức thuế quan đơn phương.

Ông Greer nói với các phóng viên trong một cuộc họp trực tuyến hôm 11/3 rằng các cuộc điều tra sẽ tập trung vào những nền kinh tế có dấu hiệu dư thừa công suất mang tính cấu trúc trong nhiều lĩnh vực sản xuất, thể hiện qua thặng dư thương mại lớn kéo dài hoặc công suất sản xuất bị bỏ không hoặc sử dụng kém hiệu quả.

Thông báo chính thức của Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) về cuộc điều tra cũng nhắc đến ngành ô tô ở Trung Quốc và Nhật Bản, cho rằng ngày càng nhiều công ty trong lĩnh vực này không có lãi hoặc không đủ khả năng trả lãi vay từ hoạt động kinh doanh.

Chánh Văn phòng Nội các Nhật Bản Minoru Kihara cho biết Tokyo đang xem xét kỹ các chi tiết của cuộc điều tra theo Điều khoản 301 nhưng vẫn sẽ tiếp tục thực hiện thỏa thuận thương mại hiện có với Mỹ.

USTR cũng cho biết mặc dù công suất sản xuất xe điện của Trung Quốc vượt xa nhu cầu trong nước, hãng sản xuất xe điện lớn nhất nước này BYD vẫn đang mở rộng mạnh mẽ sản xuất ra nước ngoài, với các nhà máy tại Uzbekistan, Thái Lan, Brazil, Hungary và Thổ Nhĩ Kỳ, và dự kiến tiếp tục tăng công suất tại châu Âu - nơi các nhà máy ô tô hiện chỉ hoạt động khoảng 55% công suất.

Bộ Công nghiệp Hàn Quốc cho biết nước này sẽ tìm cách ngăn các nhà xuất khẩu bị đối xử bất lợi so với các quốc gia lớn khác, nhưng không cung cấp thêm chi tiết.

Chính quyền Đài Loan cho biết thỏa thuận thương mại có đi có lại ký với Mỹ tháng trước đã đạt được sự đồng thuận về nhiều vấn đề có thể liên quan đến cuộc điều tra theo Điều khoản 301. Tương tự, Indonesia cho biết thỏa thuận thương mại với Mỹ vẫn là kim chỉ nam chính cho quan hệ thương mại song phương.

Bộ Thương mại Thái Lan đã thành lập một nhóm công tác để chuẩn bị cho cuộc điều tra 301, sẽ sớm bắt đầu thảo luận và chuẩn bị đầy đủ tài liệu để “sẵn sàng nhất có thể”.

USTR cũng viện dẫn thặng dư thương mại lớn của Mỹ với Đức và Ireland như bằng chứng cho thấy EU có tình trạng dư thừa công suất. Ngoài ra, Singapore được cho là có công suất bán dẫn dư thừa toàn cầu dù thâm hụt thương mại với Mỹ, còn Na Uy được coi là có công suất dư thừa thể hiện qua xuất khẩu nhiên liệu và hải sản lớn.

Ông Greer cho biết ông sẽ khởi động thêm một cuộc điều tra theo Điều khoản 301 về lao động cưỡng bức, theo một điều khoản cho phép cấm nhập khẩu vào Mỹ các hàng hóa được sản xuất bằng lao động cưỡng bức. Cuộc điều tra này sẽ bao trùm hàng hóa từ hơn 60 quốc gia.

Washington muốn khôi phục đòn bẩy thuế quan

Ông Greer cho biết ông hy vọng có thể hoàn tất các cuộc điều tra theo Điều khoản 301, bao gồm cả các biện pháp khắc phục được đề xuất, trước khi các mức thuế tạm thời do Trump áp đặt cuối tháng 2 hết hạn vào tháng 7.

Sau khi Tòa án Tối cao Mỹ ngày 20/2 tuyên bố các mức thuế toàn cầu của ông Trump là bất hợp pháp theo luật về tình trạng khẩn cấp quốc gia, ông đã áp đặt mức thuế 10% trong 150 ngày theo Điều khoản 122 của Đạo luật Thương mại năm 1974.

Ông cũng đưa ra lộ trình nhanh cho cuộc điều tra dư thừa công suất, với thời hạn nhận ý kiến công chúng đến 15/4 và phiên điều trần công khai dự kiến vào khoảng ngày 5/5.

Các cuộc điều tra này tạo cho chính quyền Trump một công cụ để khôi phục sức ép thuế quan đáng tin cậy đối với các đối tác thương mại, nhằm buộc họ tiếp tục đàm phán và thực hiện các thỏa thuận thương mại đã đạt được nhằm giảm mức thuế cao hơn mà ông từng áp đặt theo Đạo luật Quyền lực Kinh tế Khẩn cấp Quốc tế.

Các cuộc điều tra diễn ra trong bối cảnh các quan chức Mỹ do Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent dẫn đầu chuẩn bị gặp các quan chức Trung Quốc tại Paris trong tuần này, nhằm chuẩn bị cho cuộc gặp giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình tại Bắc Kinh vào cuối tháng.

Các mức thuế của ông Trump đối với hàng hóa Trung Quốc thực tế đã giảm 10 điểm phần trăm sau phán quyết của Tòa án Tối cao và các mức thuế tạm thời tiếp theo, làm giảm đòn bẩy của Mỹ trong các cuộc đàm phán thương mại và kiểm soát xuất khẩu với Trung Quốc.