Thị trường kim cương trong nước đang trải qua đợt khủng hoảng lớn nhất trong nhiều năm trở lại đây, đặc biệt sau khi Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết đã triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia do các đối tượng người nước ngoài điều hành.

Kim cương nhân tạo "lên ngôi"

Hàng loạt thông tin tiêu cực ập đến khiến người dân đổ xô đi bán các sản phẩm, trang sức được chế tác từ kim cương, gây áp lực thanh khoản lớn lên một số thương hiệu. Hệ quả là một loạt cửa hàng kim cương lớn, nhỏ tại TP.HCM và khu vực phía Nam đã phải thông báo đóng cửa, hoặc tạm dừng kinh doanh, thậm chí nhiều chủ tiệm kim cương nổi tiếng tại TP.HCM đã bị khởi tố, bắt tạm giam.

Giữa lúc biến cố bủa vây, lòng tin của người dùng với các sản phẩm kim cương tự nhiên bị ảnh hưởng thì các sản phẩm kim cương nhân tạo lại bất ngờ được quan tâm. Chỉ trong vài tuần, hàng loạt hội nhóm mua bán kim cương nhân tạo, đá Moissanite mọc lên, thu hút hàng chục nghìn thành viên tham gia.

Bên dưới mỗi bài đăng tìm mua trang sức kim cương nhân tạo, các cửa hàng để lại bình luận chào bán sản phẩm với mức giá chỉ từ vài triệu đồng, tùy theo kích thước. Đồng thời đảm bảo với khách hàng xuất xứ sản phẩm cũng như có giấy chứng nhận đầy đủ.

Tại chợ Vườn Chuối, một trong những khu chợ kinh doanh trang sức nổi tiếng tại TP.HCM, một số cửa hàng vẫn cung cấp các loại trang sức, viên kim cương nhân tạo cho khách hàng.

Cô Thủy, chủ tiệm trang sức, đá quý với hơn 18 năm kinh nghiệm buôn bán, cho biết từ sau khi nhiều thông tin tiêu cực về kim cương thiên nhiên xuất hiện, số lượng khách hàng tìm đến cô để mua kim cương nhân tạo cũng như các loại đá quý khác tăng mạnh.

"Họ xác định chỉ mua kim cương nhân tạo để đeo như một món trang sức, chứ không có nhu cầu bán lại như kim cương tự nhiên", cô nói thêm.

Hiện, các loại đá Moissanite, kim cương nhân tạo đang được bán tại chợ Vườn Chuối với giá chỉ từ 750.000 đồng/viên, trong trường hợp khách hàng muốn đính lên vỏ nhẫn hoặc mặt dây chuyền thì giá sẽ nhích thêm khoảng vài triệu đồng (tùy theo chất liệu của vỏ trang sức). Với mỗi sản phẩm đá hoặc kim cương bán cho khách hàng, cô Thủy cũng như các chủ cửa hàng khác đều nhấn mạnh có giấy chứng nhận đầy đủ từ công ty.

Cô cũng bày tỏ thời điểm hiện tại, tình hình kinh doanh trở nên khó khăn hơn rất nhiều nên khu chợ cũng chỉ còn một số hộ còn kinh doanh mặt hàng này. Theo ghi nhận, các cửa hàng trong chợ chủ yếu chỉ bán trang sức vàng hoặc trang sức bạc chế tác. Do đó để kích cầu, cô phải chấp nhận lời ít hơn trước và triển khai các chương trình giảm giá hoặc bán giá ưu đãi cho khách.

Kim cương nhân tạo được tạo ra như thế nào?

Kim cương nhân tạo (lab-grown diamond) được tạo ra trong phòng thí nghiệm bằng cách tái tạo môi trường hình thành kim cương tự nhiên. Theo Viện Đá quý Mỹ (GIA), hiện ngành công nghiệp này sử dụng chủ yếu hai công nghệ là HPHT (Áp suất cao, nhiệt độ cao) và CVD (Lắng đọng hơi hóa học). Cả 2 đều tạo ra kim cương có thành phần hóa học, cấu trúc tinh thể và đặc tính vật lý gần như tương đồng với kim cương khai thác từ tự nhiên.

HPHT là công nghệ ra đời sớm hơn, mô phỏng điều kiện nhiệt độ và áp suất cực lớn trong lòng Trái Đất - nơi kim cương tự nhiên được hình thành. Trong quy trình này, một tinh thể kim cương nhỏ được sử dụng làm "hạt mầm" và đặt vào buồng áp suất chuyên dụng cùng nguồn carbon có độ tinh khiết cao, thường là graphite.

Hỗn hợp được nung ở nhiệt độ khoảng 1.300-1.600 độ C dưới áp suất vượt 870.000 psi (khoảng 60 kilobar). Carbon nóng chảy sẽ hòa tan trong dung môi kim loại rồi kết tinh dần lên hạt mầm, tạo thành tinh thể kim cương sau vài ngày đến vài tuần. Sau đó, viên kim cương thô được cắt và đánh bóng để trở thành sản phẩm trang sức.

Theo GIA, công nghệ HPHT từng gặp khó khăn trong việc tạo ra kim cương không màu vì phải loại bỏ hoàn toàn nitơ - nguyên tố khiến kim cương ngả vàng. Tuy nhiên, nhờ những cải tiến công nghệ trong những năm gần đây, các phòng thí nghiệm đã có thể sản xuất những viên kim cương không màu có kích thước trên 10 carat. Bằng cách bổ sung các nguyên tố hoặc xử lý sau khi kết tinh, quy trình HPHT cũng có thể tạo ra nhiều màu sắc khác nhau như xanh lam, hồng hoặc đỏ.

Trong khi đó, CVD là công nghệ mới hơn và được nhiều doanh nghiệp lựa chọn nhờ chi phí đầu tư ban đầu thấp hơn. Quy trình bắt đầu bằng việc đặt một lát kim cương mỏng làm hạt mầm vào buồng chân không, sau đó bơm hỗn hợp khí chứa carbon, chủ yếu là methane, cùng hydro vào bên trong. Năng lượng vi sóng tạo ra plasma để tách các nguyên tử carbon khỏi khí, giúp chúng lắng đọng từng lớp lên bề mặt hạt mầm và hình thành tinh thể kim cương.

Buồng phản ứng được duy trì ở nhiệt độ khoảng 900-1.200 độ C và toàn bộ quá trình thường kéo dài 3-4 tuần. Trong quá trình phát triển, viên kim cương được lấy ra nhiều lần để đánh bóng bề mặt trước khi tiếp tục kết tinh cho đến khi đạt kích thước mong muốn.

Theo GIA, phần lớn kim cương CVD không màu trên thị trường hiện nay thực chất ban đầu có màu nâu và được xử lý nhiệt bằng công nghệ HPHT để loại bỏ màu trước khi cắt mài thành sản phẩm hoàn chỉnh.

Dù được tạo ra trong phòng thí nghiệm, GIA nhấn mạnh rằng kim cương nhân tạo không phải là kim cương giả. Chúng có cùng thành phần carbon tinh khiết và cấu trúc tinh thể như kim cương tự nhiên, khác với các vật liệu mô phỏng như zirconia khối (cubic zirconia) hay moissanite tổng hợp, vốn chỉ có vẻ ngoài giống kim cương nhưng khác hoàn toàn về thành phần hóa học và tính chất vật lý.

Vì vậy, việc phân biệt kim cương tự nhiên và kim cương nhân tạo thường đòi hỏi các thiết bị giám định chuyên dụng, thay vì chỉ quan sát bằng mắt thường.