Sáng kiến này - mang tên Project Vault - sẽ kết hợp 1,67 tỷ USD vốn tư nhân với khoản vay 10 tỷ USD từ Ngân hàng Xuất nhập khẩu Mỹ (Ex-Im Bank) để mua và lưu trữ khoáng sản phục vụ các hãng ô tô, công ty công nghệ và nhiều nhà sản xuất khác.

Cổ phiếu của các doanh nghiệp đất hiếm tại Mỹ đã tăng mạnh trong phiên giao dịch trước giờ mở cửa sau khi thông tin về kế hoạch của chính quyền được công bố, trong đó có USA Rare Earth Inc., Critical Metals Corp., United States Antimony Corp. và NioCorp Developments Ltd.

Chi tiết về sáng kiến - được xem là kho dự trữ đầu tiên thuộc loại này dành cho khu vực tư nhân tại Mỹ - được các quan chức cấp cao trong chính quyền mô tả, với điều kiện giấu tên do kế hoạch chưa chính thức công bố.

Nỗ lực này tương tự kho dự trữ dầu mỏ khẩn cấp hiện nay của Mỹ, nhưng thay vì dầu thô, trọng tâm sẽ là các khoáng sản như gallium và cobalt - những nguyên liệu thiết yếu trong các sản phẩm như iPhone, pin và động cơ máy bay. Kho dự trữ dự kiến sẽ bao gồm cả đất hiếm, khoáng sản chiến lược và các nguyên tố quan trọng khác có giá cả biến động mạnh.

Đây là một cam kết lớn nhằm tích lũy các khoáng sản được coi là then chốt đối với nền kinh tế công nghiệp - bao gồm các lĩnh vực ô tô, hàng không vũ trụ và năng lượng - đồng thời cho thấy nỗ lực của ông Trump trong việc tách chuỗi cung ứng của Mỹ khỏi Trung Quốc, quốc gia đang thống trị toàn cầu về cung ứng và chế biến khoáng sản thiết yếu.

Cho đến nay, hơn một chục doanh nghiệp đã tham gia dự án, trong đó có General Motors, Stellantis, Boeing, Corning, GE Vernova và Google thuộc Alphabet. Ba tập đoàn giao dịch hàng hóa - Hartree Partners, Traxys North America và Mercuria Energy Group - đã ký thỏa thuận đảm nhiệm việc mua nguyên liệu thô để lấp đầy kho dự trữ.

Hội đồng quản trị Ex-Im Bank dự kiến sẽ bỏ phiếu vào cuối ngày thứ Hai để phê chuẩn khoản vay kỷ lục có thời hạn 15 năm - lớn hơn gấp đôi thương vụ lớn nhất trước đó từng được ngân hàng này thực hiện.

Ông Trump cũng dự kiến gặp Tổng giám đốc GM Mary Barra và tỷ phú khai khoáng Robert Friedland trong ngày thứ Hai, đại diện cho cả phía sản xuất lẫn sử dụng khoáng sản chiến lược.

Hiện Mỹ đã vận hành một kho dự trữ khoáng sản chiến lược phục vụ ngành công nghiệp quốc phòng, nhưng chưa có kho dự trữ dành cho nhu cầu dân sự. Dưới thời ông Trump, Washington cũng đã có bước đi hiếm hoi là đầu tư trực tiếp vào các công ty khai khoáng trong nước nhằm thúc đẩy khai thác và chế biến đất hiếm tại Mỹ.

Chính quyền Mỹ đã ký các thỏa thuận hợp tác với Australia, Nhật Bản, Malaysia và một số quốc gia khác trong lĩnh vực này, đồng thời dự kiến thúc đẩy thêm nhiều thỏa thuận tương tự tại một hội nghị với hàng chục quốc gia tổ chức ở Washington vào thứ Tư.

Động lực giảm rủi ro trong chuỗi cung ứng khoáng sản gia tăng mạnh từ năm ngoái, sau khi Trung Quốc siết chặt kiểm soát xuất khẩu một số vật liệu. Động thái này khiến một số nhà sản xuất Mỹ phải giảm sản lượng và làm nổi bật mức độ đòn bẩy của Bắc Kinh.

Dự án mới sẽ mang lại cho các nhà sản xuất tham gia một công cụ để bảo vệ hoạt động kinh doanh trước những biến động giá nguyên liệu then chốt mà không cần tự duy trì kho dự trữ riêng.

Những biến động như vậy có thể khiến doanh nghiệp đối mặt với rủi ro lớn về chi phí đầu vào, làm xáo trộn bảng cân đối kế toán. Chẳng hạn, giá nickel đã tăng vọt kỷ lục không lâu sau khi Nga xâm lược Ukraine, do lo ngại người mua sẽ không còn tiếp cận được nguồn cung từ Nga - một trong những nhà cung cấp hàng đầu thế giới.

Một số chi tiết về cấu trúc của Project Vault hiện chưa được công bố, bao gồm danh tính các nhà đầu tư tổ chức cung cấp 1,67 tỷ USD vốn tư nhân. Các quan chức cho biết dự án đã được đăng ký vượt mức, nhờ sức hấp dẫn từ nhóm nhà sản xuất có uy tín tín dụng cao, các cam kết dài hạn và sự tham gia của cơ quan tín dụng xuất khẩu Mỹ.

Các chi phí lưu kho cụ thể mà các nhà sản xuất phải trả, cũng như phí dành cho các công ty giao dịch đảm nhiệm vai trò mua sắm, chưa được tiết lộ.

Theo cơ chế này, các doanh nghiệp cam kết ban đầu sẽ mua một lượng vật liệu nhất định với mức giá tồn kho xác định trong tương lai - đồng thời trả trước một phần phí - có thể gửi cho Project Vault danh mục các vật liệu ưu tiên mà họ cần.

Dự án sau đó sẽ tiến hành mua và lưu trữ các vật liệu này, trong khi các nhà sản xuất phải trả chi phí lưu kho, bao gồm lãi vay và chi phí bảo quản.

Các doanh nghiệp sẽ được phép rút dần lượng vật liệu đã dự trữ, với điều kiện phải bổ sung lại sau đó. Trong trường hợp xảy ra gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng, họ có thể tiếp cận toàn bộ kho dự trữ, theo các quan chức.

Một yếu tố then chốt trong thiết kế của dự án là các nhà sản xuất cam kết mua một lượng vật liệu xác định ở mức giá cố định, đồng thời cam kết mua lại cùng lượng đó với chính mức giá này trong tương lai. Chính quyền Mỹ coi cơ chế này như một “bộ giảm xóc”, giúp kìm hãm biến động giá trên thị trường.