Các tập đoàn mạng xã hội lớn nhất thế giới đang bị cáo buộc tạo ra những “cỗ máy gây nghiện”, khi một phiên tòa mang tính bước ngoặt bắt đầu tại bang California nhằm xem xét tác động của Instagram và YouTube đối với sức khỏe tâm thần.

Trong phần lập luận mở đầu trước Thẩm phán Tòa Thượng thẩm Los Angeles Carolyn B. Kuhl và bồi thẩm đoàn, luật sư Mark Lanier cho rằng thân chủ của ông, nguyên đơn có ký hiệu “K.G.M.”, đã gặp các vấn đề sức khỏe tâm thần do nghiện mạng xã hội. “Những công ty này đã xây dựng các cỗ máy được thiết kế để gây nghiện bộ não trẻ em, và họ làm điều đó một cách có chủ ý,” Lanier nói.

Luật sư đại diện cho Meta và YouTube phản bác rằng tình trạng của K.G.M. bắt nguồn từ những vấn đề cá nhân và gia đình, không phải do lỗi hay sự cẩu thả của các nền tảng. K.G.M. được gọi bằng tên viết tắt do các tổn hại bị cáo buộc xảy ra khi cô còn là trẻ vị thành niên.

Lanier cũng cáo buộc Meta và YouTube đã không cảnh báo về những nguy cơ đối với người dùng trẻ xuất phát từ chính thiết kế nền tảng. Ông cho biết sẽ trình ra trước tòa các tài liệu nội bộ, email của lãnh đạo Meta và YouTube nhằm chứng minh việc các công ty này cố tình tối đa hóa thời gian sử dụng. Trong một email năm 2015, CEO Meta Mark Zuckerberg từng yêu cầu thời gian người dùng ở lại nền tảng phải tăng thêm 12% để đạt mục tiêu kinh doanh.

Theo Lanier, YouTube – thuộc sở hữu của Google – đã cố tình nhắm vào người dùng trẻ vì có thể thu phí quảng cáo cao hơn so với YouTube Kids, đồng thời lợi dụng các bậc phụ huynh bận rộn đang tìm kiếm một dạng “dịch vụ trông trẻ kỹ thuật số”.

Về phía Meta, luật sư Paul Schmidt cho rằng câu hỏi trọng tâm là liệu Instagram có thực sự là yếu tố chính gây ra các vấn đề tâm thần của K.G.M. hay không. Ông mô tả K.G.M. lớn lên trong bối cảnh gia đình bất ổn, từng chịu bỏ bê, bạo hành và gặp nhiều sang chấn tâm lý từ rất sớm. Schmidt dẫn các hồ sơ cho thấy K.G.M. đã phải gặp chuyên gia trị liệu từ khi mới ba tuổi.

Phiên xét xử hôm thứ Hai là ngày đầu tiên của một phiên tòa dự kiến kéo dài sáu tuần, được coi là phép thử quan trọng đối với hàng loạt vụ kiện tương tự trên khắp nước Mỹ. Trong những tuần tới, tòa sẽ nghe lời khai từ các chuyên gia, thân nhân của những đứa trẻ đã qua đời, cũng như từ Mark Zuckerberg, Giám đốc Instagram Adam Mosseri và CEO YouTube Neal Mohan.

Bồi thẩm đoàn cũng được kỳ vọng sẽ nghe lời khai từ các cựu nhân viên Meta, những người từng rời công ty và trở thành người thổi còi về vấn đề nghiện mạng xã hội ở trẻ em.

Kết quả vụ kiện có thể tạo ra tiền lệ về mức bồi thường thiệt hại, ảnh hưởng đến hàng nghìn vụ kiện khác do các gia đình, công tố viên bang và khu học chánh trên khắp nước Mỹ theo đuổi.

Trong một vụ việc liên quan, tổng chưởng lý của 29 bang đã yêu cầu tòa án liên bang tại California buộc Meta phải thay đổi hoặc vô hiệu hóa một số yếu tố trong mô hình kinh doanh, bao gồm việc xóa tài khoản và dữ liệu của người dùng dưới 13 tuổi, cũng như các thuật toán và công cụ trí tuệ nhân tạo sử dụng dữ liệu này. Một nhóm 18 bang khác còn đề nghị áp đặt giới hạn thời gian sử dụng, vô hiệu hóa các tính năng bị coi là “gây nghiện” như cuộn vô hạn và tự động phát.

Meta cho rằng trong hai năm qua họ đã triển khai nhiều biện pháp bảo vệ với “tài khoản thanh thiếu niên”, song các tổng chưởng lý bang đánh giá đây chủ yếu chỉ là động thái mang tính quan hệ công chúng.

Phiên tòa diễn ra trong bối cảnh nhiều phụ huynh tin rằng con cái họ đã phải trả giá bằng tính mạng do những lựa chọn của các công ty công nghệ trong thiết kế thuật toán, thông báo và tính năng nền tảng. Các công ty khẳng định họ không chịu trách nhiệm đối với nội dung do bên thứ ba đăng tải theo luật liên bang. Snap – công ty mẹ của Snapchat – và TikTok đã đạt thỏa thuận dàn xếp với K.G.M. và không còn là bị đơn trong vụ kiện.