Khi nỗi sợ tụt lại biến người ta thành “con mồi” của các khóa học

Thất nghiệp ở tuổi U50 không chỉ kéo theo áp lực tài chính mà còn tạo ra cảm giác lạc nhịp với thị trường lao động đang thay đổi quá nhanh. Chỉ cần mở điện thoại, người ta sẽ nhìn thấy hàng loạt thông điệp về AI, chuyển đổi số, kiếm tiền online hay các nghề mới của thời đại số. Điều đó khiến không ít lao động trung niên rơi vào trạng thái bất an. Họ bắt đầu nghĩ rằng nếu không học ngay, mình sẽ bị đào thải hoàn toàn.

Chị Phương Hoa, 54 tuổi (Hà Nội) từng làm quản lý nhân sự tại một công ty kể rằng, chỉ trong vòng chưa đầy nửa năm sau khi mất việc, chị đã đăng ký liên tiếp nhiều khóa học như AI, bán hàng online, đầu tư chứng khoán và xây dựng kênh TikTok. “Tôi học vì thấy ai cũng nói tương lai là AI, là kinh doanh online. Nhưng học xong tôi lại càng rối vì không biết mình thực sự phù hợp với cái gì”, chị chia sẻ.

Đó là tình trạng khá phổ biến của nhiều người U50 hiện nay, cố gắng liên tục nhưng không tạo ra được thay đổi thực chất.

Một chuyên gia lao động cho rằng nhiều người trung niên đang học trong trạng thái hoảng loạn chứ không phải học với mục tiêu nghề nghiệp rõ ràng. Họ sợ bị tụt lại, sợ mình lạc hậu và sợ không còn ai thuê nữa. Chính nỗi sợ ấy khiến họ dễ trở thành “khách hàng lý tưởng” của các khóa học đánh vào tâm lý bất an.

Hiện nay, mạng xã hội tràn ngập quảng cáo về những lớp học “đổi đời” như dùng AI kiếm tiền tự động, làm video ngắn thu nhập cao, đầu tư tài chính cho người mới hay kinh doanh online không cần vốn. Những nội dung ấy thường tạo cảm giác chỉ cần học vài tuần là có thể nhanh chóng tạo ra nguồn thu nhập mới.

Tuy nhiên, thực tế không đơn giản như vậy. Có người học livestream bán hàng nhưng không quen nói trước camera. Có người học digital marketing dù chưa từng làm marketing và cũng không định xin việc trong lĩnh vực này. Có người bỏ hàng chục triệu đồng để học đầu tư nhưng cuối cùng chỉ nhận về thêm áp lực vì không hiểu thị trường.

Chuyên gia tuyển dụng nhận định rằng, điều nguy hiểm nhất hiện nay là rất nhiều người U50 đang học theo xu hướng thay vì học theo năng lực và nhu cầu thực tế của bản thân. “Nhiều người học không phải vì biết mình cần gì, mà vì sợ mình đang chậm hơn người khác”, vị này nói.

Đáng lo hơn, có người còn vay tiền để đi học với hy vọng nhanh chóng đổi nghề hoặc kiếm được việc lương cao hơn. Trong khi đó, tuổi tác, sức khỏe, khả năng thích nghi và nền tảng nghề nghiệp thực tế lại chưa được tính toán kỹ.

Người U50 không cần học nhiều hơn, mà cần học thực dụng hơn

Các chuyên gia lao động cho rằng, trong bối cảnh hiện nay, người U50 chắc chắn vẫn cần học. Nhưng vấn đề không nằm ở việc học bao nhiêu, mà là học gì để còn khả năng kiếm sống thực tế. Sau tuổi 50, học để tồn tại khác hoàn toàn học để đổi đời.

Một người trẻ có thể học một lĩnh vực hoàn toàn mới và chấp nhận thử sai vài năm. Nhưng với lao động trung niên, mỗi quyết định học thêm đều liên quan trực tiếp đến tiền bạc, thời gian và cơ hội còn lại trên thị trường lao động. Vì vậy, điều người U50 cần không phải là chạy theo mọi xu hướng mới, mà là học những kỹ năng đủ thực dụng để giúp họ tiếp tục tạo ra thu nhập.

Một chuyên gia tư vấn nghề nghiệp cho rằng thay vì cố trở thành “người của thời đại AI”, nhiều lao động trung niên chỉ cần học cách dùng AI để hỗ trợ công việc cũ của mình.

Ví dụ, những người từng làm kế toán học thêm phần mềm kế toán số và AI hỗ trợ xử lý dữ liệu. Những người có kinh nghiệm về nhân sự học dùng AI để soạn nội dung tuyển dụng hoặc quản lý hồ sơ. Người quen bán hàng truyền thống học livestream cơ bản và quản lý fanpage nhỏ. Nhân viên văn phòng học Excel thực dụng, họp trực tuyến hay quản lý công việc online.

Nhiều doanh nghiệp hiện nay vẫn đánh giá cao lao động trung niên ở các yếu tố như kinh nghiệm, tính ổn định, khả năng giao tiếp và xử lý tình huống. Đây là những giá trị mà công nghệ khó thay thế hoàn toàn. Vấn đề là người lao động cần biết kết hợp kinh nghiệm cũ với một số kỹ năng mới phù hợp thay vì cố biến mình thành phiên bản của người trẻ.

Chị Thu Trang (49 tuổi) từng làm hành chính nhân sự tại Hải Phòng, sau khi thất nghiệp đã không chọn học lập kênh hay đầu tư tài chính như nhiều người xung quanh. Chị dành vài tháng để học bán hàng online cơ bản, sử dụng phần mềm quản lý đơn hàng và chỉnh sửa video ngắn đơn giản. Hiện tại, chị nhận quản lý fanpage và hỗ trợ vận hành online cho một số cửa hàng nhỏ với thu nhập không quá cao nhưng ổn định.

“Tôi nhận ra mình không cần trở thành người giỏi nhất trên mạng xã hội. Tôi chỉ cần học đủ để tiếp tục làm việc được và có mức thu nhập tạm ổn”, chị nói.

Theo các chuyên gia tài chính cá nhân, người thất nghiệp tuổi U50 cũng cần tỉnh táo trước tâm lý FOMO học tập. Không phải khóa học nào cũng mang lại cơ hội việc làm. Và càng không nên vay tiền chỉ để chạy theo một xu hướng mình chưa hiểu rõ. Điều quan trọng nhất là phải xác định học xong để làm gì, có thể tạo ra dòng tiền hay không, có phù hợp sức khỏe và hoàn cảnh hiện tại không. Trong nhiều trường hợp, một kỹ năng nhỏ nhưng giúp kiếm được tiền ngay còn giá trị hơn rất nhiều so với những khóa học hào nhoáng nhưng không có tính ứng dụng thực tế.

Ở tuổi U50, học vẫn là điều cần thiết, nhưng học không còn là cuộc đua để chứng minh mình bắt kịp thời đại. Đó nên là quá trình giúp người lao động tiếp tục sống được bằng chính sức lao động và kinh nghiệm của mình trong một thị trường đang thay đổi quá nhanh. Bởi sau tất cả, điều quan trọng không phải là biết thật nhiều xu hướng mới, mà là hiểu mình còn phù hợp với điều gì và học đúng thứ giúp mình không bị bỏ lại khỏi cuộc sống lao động phía trước.