Khi vi phạm đi nhanh hơn kiểm tra

Mạng xã hội và thương mại điện tử những năm gần đây đã thay đổi cách thực phẩm được đưa ra thị trường. Một cơ sở nhỏ có thể bán hàng trên cả nước, một người có ảnh hưởng dễ dàng đưa sản phẩm đến hàng triệu người theo dõi. Chỉ trong vài giờ livestream, hàng nghìn đơn hàng có thể được chốt và chuyển đến nhiều địa phương.

Trong khi đó, hoạt động kiểm tra không phải lúc nào cũng theo kịp, khi nhiều vụ việc chỉ được phát hiện khi sản phẩm đã bán rộng rãi, đạt doanh số lớn hoặc bị người tiêu dùng phản ánh. Đến lúc ấy, việc xác định khách hàng, thu hồi sản phẩm và truy ngược về cơ sở sản xuất thường mất nhiều thời gian.

Vụ Hải Sapa TV bị khởi tố ngày 24/8/2026 là một trường hợp đáng chú ý. Theo Bộ Công an, Vũ Hoàng Hải đã sử dụng sức ảnh hưởng trên mạng xã hội để quảng cáo sản phẩm làm từ thịt trâu đông lạnh nhập khẩu từ Ấn Độ thành “thịt trâu sấy đặc sản Tây Bắc”.

Từ năm 2022 đến năm 2025, vợ của Hải đã mua sản phẩm từ đơn vị sản xuất với tổng giá trị khoảng 30 tỷ đồng để bán ra thị trường. Cơ quan điều tra đã khởi tố Hải Sapa TV để điều tra hành vi lừa dối khách hàng.

Bản thân thịt trâu nhập khẩu không đồng nghĩa với thực phẩm không an toàn nếu được nhập hợp pháp và đáp ứng đầy đủ quy định. Vấn đề nằm ở chỗ thông tin về nguồn gốc, tên gọi và câu chuyện gắn với sản phẩm đã bị thay đổi khi quảng cáo đến người mua.

Vụ việc cho thấy truy xuất nguồn gốc không thể chỉ dừng ở hóa đơn nguyên liệu hay địa chỉ cơ sở sản xuất mà thông tin đầu vào, tên sản phẩm, nội dung công bố, nhãn hàng hóa và lời quảng cáo phải khớp với nhau. Một sản phẩm có thể được sản xuất tại cơ sở xác định nhưng vẫn khiến người tiêu dùng hiểu sai nếu được gắn với địa danh hoặc phương pháp chế biến không đúng thực tế.

Khoảng trống trong kiểm tra hồ sơ trên sàn thương mại điện tử cũng bộc lộ qua vụ 11 sản phẩm thực phẩm bảo vệ sức khỏe vừa bị yêu cầu ngừng kinh doanh, gỡ bỏ thông tin trên Shopee.

Ngày 28/8, Cục An toàn thực phẩm cho biết số giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố được sử dụng cho các sản phẩm này không đúng với hồ sơ đã được cơ quan có thẩm quyền cấp. Sở Y tế Hà Nội được đề nghị kiểm tra Siêu thị Ba Lan và Công ty vận chuyển TRON, nếu phát hiện dấu hiệu hình sự thì chuyển cơ quan công an xử lý.

Những vụ việc trên cho thấy vi phạm trong kinh doanh thực phẩm online không còn bó hẹp tại một cửa hàng cụ thể, đằng sau mỗi đơn hàng có thể là cả chuỗi gồm người sản xuất, tài khoản quảng cáo, người livestream, gian hàng, kho tập kết và đơn vị vận chuyển. Nếu dữ liệu giữa các khâu không được kết nối, hoạt động kiểm tra khó tránh khỏi tình trạng đi sau.

Bịt khoảng trống quản lý thực phẩm trên môi trường số

Trước những vi phạm ngày càng phức tạp trong kinh doanh thực phẩm trực tuyến, Nghị quyết số 257/NQ-CP ngày 28/8/2026 cho thấy yêu cầu rõ ràng của Chính phủ về việc quản lý chặt hơn nhưng không làm phát sinh thêm những thủ tục không cần thiết cho doanh nghiệp.

Đối với dự án Luật An toàn thực phẩm sửa đổi, Chính phủ yêu cầu rà soát, thể chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương của Đảng về quản lý, bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời bảo đảm sự thống nhất với Luật Chất lượng sản phẩm hàng hóa, Luật Tiêu chuẩn và quy chuẩn kỹ thuật cùng các quy định liên quan.

Chính phủ cũng yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý dựa trên mức độ rủi ro, tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc. Các thủ tục công bố, đăng ký, kiểm nghiệm cần được rà soát theo hướng đơn giản, minh bạch, khả thi. Mục tiêu là tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất, kinh doanh nhưng vẫn bảo đảm khả năng kiểm soát an toàn thực phẩm.

Đáng chú ý, dự thảo luật phải bổ sung quy định phù hợp để quản lý hoạt động kinh doanh thực phẩm trên môi trường số và thương mại điện tử. Đây là yêu cầu cần thiết bởi những cách quản lý được xây dựng cho cửa hàng, chợ hoặc cơ sở có địa chỉ cố định khó áp dụng nguyên vẹn với gian hàng trực tuyến. Tài khoản bán hàng có thể được mở nhanh, đổi tên hoặc chuyển địa chỉ kho, trong khi sản phẩm được giao đến người mua ở nhiều địa phương.

Quản lý theo mức độ rủi ro không có nghĩa là giảm kiểm tra, mà là sử dụng nguồn lực đúng trọng tâm. Trong thực tế, cơ quan chức năng cần ưu tiên giám sát những sản phẩm có khả năng ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe và những hoạt động kinh doanh xuất hiện dấu hiệu bất thường.

Để hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc thực sự hiệu quả, dữ liệu về công bố, kiểm nghiệm, đơn vị nhập khẩu, cơ sở sản xuất, lô hàng, kho hàng và người bán cần được kết nối. Khi sản phẩm được đưa lên sàn, thông tin do người bán cung cấp cũng cần có cơ chế đối chiếu với dữ liệu của cơ quan có thẩm quyền.

Nghị quyết còn yêu cầu nâng cao hiệu quả cảnh báo, thu hồi và xử lý thực phẩm không an toàn. Trên môi trường số, việc thu hồi không nên chỉ dừng ở gỡ đường dẫn bán hàng. Cần có cơ chế thông báo đến người đã mua, ngăn sản phẩm tiếp tục xuất hiện tại gian hàng khác và cung cấp dữ liệu phục vụ truy xuất.

Chính phủ đồng thời yêu cầu làm rõ cơ chế hoạt động của mô hình cơ quan quản lý an toàn thực phẩm từ Trung ương đến địa phương theo hướng giao một cơ quan duy nhất thống nhất quản lý. Quy định này sẽ giúp xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm, tránh để hoạt động cảnh báo, kiểm tra và thu hồi bị chia cắt.

Đơn giản hóa thủ tục là cần thiết, nhưng phải đi cùng năng lực hậu kiểm tương ứng, nếu không, cơ quan quản lý vẫn có nguy cơ chỉ vào cuộc khi thực phẩm đã được bán rộng rãi và việc thu hồi trở nên khó khăn hơn.