Người Mường Toàn Thắng tưng bừng xuống suối mở hội đánh cá

Về xã Toàn Thắng (tỉnh Phú Thọ), tiếng cồng chiêng đang vang vọng núi rừng, những mẻ chài tung trắng mặt nước xen tiếng hò reo không ngớt của bà con trong hội đánh cá suối truyền thống của đồng bào Mường làm say đắm du khách.

Xã Toàn Thắng khai mạc lễ hội đánh cá suối truyền thống năm 2026. Ảnh: Đại Hiệp.

Từ sáng sớm, hai bên bờ suối, người dân, du khách đứng chật kín để theo dõi màn đánh bắt cá tập thể trên suối của Lễ hội đánh cá suối truyền thống xã Toàn Thắng 2026.

Trong tiếng hò reo vang dội, hàng trăm người đàn ông vạm vỡ, tay cầm chài, vó, nơm, lưới đồng loạt xuống nước…. Những tấm lưới được tung lên giữa dòng suối tạo nên khung cảnh vừa sôi động vừa mang đậm hơi thở của đời sống nông nghiệp miền sơn cước.

Nhiều du khách không giấu được sự thích thú khi lần đầu được chứng kiến và hòa mình vào không khí lễ hội dân gian còn lưu giữ khá nguyên vẹn ở vùng Mường Thạch Bi xưa.

Giữ hồn lễ hội đánh cá suối bên dòng nước quê Mường

Lễ hội đánh cá suối truyền thống xã Toàn Thắng năm 2026 diễn ra trong 3 ngày, từ 14-16/5 với chủ đề “Suối nguồn Toàn Thắng - Hội tụ du lịch, gắn kết cộng đồng”. Đây là hoạt động văn hóa dân gian đặc sắc gắn bó lâu đời với cư dân Mường tại các xóm Chiềng Đồi, Đồi Bệ và Tân Lập.

Theo quan niệm dân gian của người Mường, sau vụ cấy lúa, bà con sẽ tổ chức đánh bắt cá tập thể tại các khoang suối để cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, cuộc sống đủ đầy, no ấm. Vì vậy, lễ hội còn được gọi là “Lễ xuống đồng làm cỏ lúa”, mang ý nghĩa phồn thực, cầu mùa và gắn kết cộng đồng sâu sắc.

Phần lễ được tổ chức trang nghiêm tại miếu thờ với các nghi thức cúng Thành hoàng, cảm tạ thần linh, thổ địa, hà bá. Những con cá lớn nhất vừa đánh bắt được người dân lựa chọn dâng cúng tại miếu như lời tri ân đối với tổ tiên, những người có công khai phá đất đai, dẫn nước làm ruộng và truyền dạy nghề đánh bắt thủy sản.

Theo truyền thuyết dân gian của người Mường, ông Hun, chàng Hin cùng Khang bà Ưới Tlục là những người có công đắp đập, đào mương, khai mở ruộng nước cho cư dân địa phương. Từ đó, lễ hội không chỉ là sinh hoạt văn hóa cộng đồng mà còn mang giá trị tâm linh và đạo lý “uống nước nhớ nguồn”.

Chủ tịch UBND xã Toàn Thắng Nguyễn Vũ Hùng cho biết lễ hội là dịp để giáo dục thế hệ trẻ về ý thức gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc, nâng cao tinh thần đoàn kết cộng đồng và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

“Từ một hoạt động sinh hoạt cộng đồng của người Mường vùng Thạch Bi trước đây, đến nay lễ hội đã trở thành ngày hội lớn mang đậm dấu ấn văn hóa dân gian vùng Mường”, ông Hùng nhấn mạnh.

Không chỉ có hoạt động bắt cá, lễ hội năm nay còn diễn ra nhiều chương trình văn hóa, thể thao dân gian hấp dẫn như hòa tấu cồng chiêng, hát đối, hát thường rang bộ mẹeng, thi chèo bè mảng, quăng chài, bắn nỏ, kéo co, bóng chuyền, chạy việt dã…

Dọc khu vực lễ hội, các gian hàng ẩm thực và sản vật địa phương luôn đông khách. Những món ăn truyền thống của đồng bào Mường cùng các sản phẩm OCOP được trưng bày, giới thiệu đã góp phần quảng bá văn hóa bản địa tới du khách trong và ngoài tỉnh.

Điểm mới của lễ hội năm nay là việc gắn hoạt động văn hóa với bảo vệ môi trường và tái tạo nguồn lợi thủy sản. Trước ngày khai hội, địa phương đã tổ chức thả cá xuống khu vực Khoang Lở nhằm tái tạo nguồn lợi tự nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ hệ sinh thái suối của người dân.

Theo chính quyền địa phương, xã Toàn Thắng đang hoàn thiện hồ sơ đề nghị đưa Lễ hội đánh cá suối truyền thống vào Danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của lễ hội dân gian độc đáo trong đời sống hiện đại, đồng thời mở ra cơ hội phát triển du lịch cộng đồng tại địa phương.

Giữa nhịp sống hiện đại, lễ hội đánh cá suối ở Toàn Thắng không chỉ tái hiện một tập tục lao động cổ truyền của người Mường mà còn trở thành điểm hẹn văn hóa đặc sắc, nơi cộng đồng cùng gặp gỡ, sẻ chia và gìn giữ ký ức của núi rừng bên dòng suối quê hương.