Nguyên nhân giá vàng “tăng phi mã”

Chỉ trong một tuần (từ ngày 22/1 đến sáng 29/1/2026), thị trường vàng trong nước chứng kiến nhịp tăng được nhiều nhà đầu tư gọi là “phi mã”, khi vàng miếng SJC từ vùng dưới 170 triệu đồng/lượng vọt lên trên 190 triệu đồng/lượng.

Cụ thể, ngày 22/1, giá SJC dao động quanh 166,7–168,7 triệu đồng/lượng (mua–bán), trước khi bật tăng mạnh trong các phiên kế tiếp: ngày 23/1 lên 171,3–173,3 triệu đồng/lượng; ngày 24/1 tiếp tục vượt 174 triệu, quanh 172,3–174,3 triệu đồng/lượng. Đến ngày 27/1, giá chốt ở vùng 175,3–177,3 triệu đồng/lượng, rồi bất ngờ “nhảy cóc” vào sáng 29/1 lên 187,2–190,2 triệu đồng/lượng, riêng so với hôm trước tăng thêm khoảng 5,5–6 triệu đồng/lượng tùy chiều.

Tính chung cả tuần, giá bán SJC tăng xấp xỉ 21,5 triệu đồng/lượng. Trên thị trường quốc tế, vàng cũng chạy nước rút, từ khoảng 4.900 USD/ounce (22/1) lên tiệm cận 5.600 USD/ounce (29/1).

Có thể thấy đà tăng mạnh của giá vàng thời gian qua là kết quả của sự cộng hưởng nhiều yếu tố, trong đó lực kéo lớn nhất vẫn đến từ thị trường quốc tế, rồi lan rộng và bị khuếch đại bởi các yếu tố của thị trường trong nước.

Trong văn bản trả lời cử tri mới đây, Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng nêu rõ giá vàng thế giới biến động mạnh, chủ yếu theo xu hướng tăng do căng thẳng địa chính trị, xung đột vũ trang ở nhiều khu vực, diễn biến này kéo giá vàng SJC trong nước đi lên theo.

Ở góc nhìn thị trường quốc tế, theo Reuters, đà tăng giá vàng được hỗ trợ bởi căng thẳng địa chính trị và nhu cầu từ ngân hàng trung ương lẫn nhà đầu tư bán lẻ. Nhiều phân tích cho rằng nhịp điều chỉnh nếu có thường ngắn và có thể trở thành cơ hội mua. Philip Newman (Giám đốc Metals Focus) cho rằng, bất định chính trị và lo ngại thị trường cổ phiếu bị định giá cao sẽ thúc đẩy dòng tiền đa dạng hóa vào vàng. Và một cú giảm “có ý nghĩa, kéo dài” cần bối cảnh ổn định hơn nhưng điều này hiện khó xảy ra.

Về thị trường trong nước, theo NHNN có thời điểm giá vàng trong nước tăng mạnh hơn thế giới do người nắm giữ vàng hạn chế bán ra khi dự báo giá còn tăng, trong khi các kênh đầu tư khác kém hấp dẫn, làm tăng tâm lý đầu cơ – tích trữ. Đồng thời Việt Nam không sản xuất vàng, nguồn cung phụ thuộc nhập khẩu và từng giai đoạn nguồn cung vàng miếng hạn chế.

Ông Nguyễn Quang Huy (CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường ĐH Nguyễn Trãi) nhận định, giá vàng trong nước tăng mạnh ngoài việc phản ánh xu hướng thế giới còn chịu tác động từ những đặc thù riêng. Thị trường vàng Việt Nam có quy mô không lớn, nhưng tâm lý kỳ vọng đóng vai trò đáng kể. Khi các kênh đầu tư khác còn nhiều biến động và triển vọng chưa thật sự rõ nét, vàng thường được người dân lựa chọn như một tài sản tích trữ an toàn. Trong khi đó, cơ chế cung ứng vàng vật chất được quản lý chặt chẽ khiến thị trường phản ứng chậm hơn trước các cú sốc cung - cầu, qua đó làm gia tăng biên độ biến động giá trong ngắn hạn.

Nhà đầu tư có nên tiếp tục “mua đuổi”?

Ghi nhận tại thị trường trong nước những ngày gần đây cho thấy, “cơn sốt” không chỉ nằm ở bảng giá mà còn hiện rõ ở quầy giao dịch. Nhiều người xếp hàng cả tiếng đồng hồ để mua vàng, bạc nhưng cửa hàng không có sản phẩm để giao ngay. Không ít nơi thông báo vàng phải chờ nhận 7-10 ngày, còn bạc thậm chí hẹn 3-6 tháng.

Bức tranh này phản ánh tâm lý FOMO lan rộng và độ “khít” của nguồn hàng trong ngắn hạn nhưng cũng là lời nhắc rằng người mua đang bước vào một thị trường có rủi ro cao, nhất là khi giá tăng nóng.

Nhiều chuyên gia tài chính cho rằng, “đuổi” giá vàng lúc thị trường đang tăng phi mã là lựa chọn rủi ro, đặc biệt với nhà đầu tư cá nhân. Rủi ro không chỉ đến từ khả năng giá điều chỉnh bất ngờ, mà còn từ “chi phí vào lệnh” rất lớn. Chênh lệch mua - bán thường bị nới rộng, giá trong nước có thời điểm vênh cao so với thế giới, khiến kịch bản “mua xong đã lỗ” dễ xảy ra nếu thị trường chỉ cần rung lắc vài phiên.

Từ góc độ quản lý, Ngân hàng Nhà nước cũng từng khuyến cáo người dân cân nhắc, thận trọng khi mua và đầu tư vàng, đồng thời chỉ mua - bán tại tổ chức tín dụng/doanh nghiệp được cấp phép để hạn chế rủi ro. Ở phía chuyên gia, bà Chu Phương (Giavang.net) nhấn mạnh dù xu hướng dài hạn có thể tích cực, nhà đầu tư không nên “tất tay” ở vùng giá cao mà cần phân bổ vốn hợp lý.

Còn TS. Nguyễn Trí Hiếu cảnh báo không “lướt sóng”, và tuyệt đối không vay mượn để mua vàng, bởi chỉ cần một nhịp điều chỉnh, áp lực thua lỗ sẽ tăng mạnh.

Từ những phân tích thị trường, có thể thấy thay vì mua đuổi, cách tiếp cận thận trọng hơn là chỉ dùng tiền nhàn rỗi, chia nhỏ điểm mua, ưu tiên chờ nhịp điều chỉnh thay vì lao theo các phiên tăng “nhảy cóc”, và giữ tỷ trọng vàng ở mức phù hợp khẩu vị rủi ro thay vì dồn toàn bộ tài sản vào một kênh.