Theo dự thảo Nghị định hướng dẫn Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15, cá nhân kinh doanh, chủ hộ kinh doanh, người đại diện pháp luật hoặc chủ sở hữu hưởng lợi của doanh nghiệp nếu không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký, có nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên và sau 30 ngày kể từ khi nhận thông báo mà chưa hoàn thành nghĩa vụ thuế, có thể bị xem xét tạm hoãn xuất cảnh.

Bản chất là thu hẹp đối tượng áp dụng

Cục Thuế (Bộ Tài chính) vừa chính thức lên tiếng trước những băn khoăn liên quan đề xuất bổ sung ngưỡng nợ thuế từ 1 triệu đồng trở lên bị tạm hoãn xuất cảnh.

Giải thích về ngưỡng 1 triệu đồng, Cục Thuế cho biết quy định hiện hành theo Nghị định 49/2025/NĐ-CP không đặt ra mức nợ tối thiểu đối với trường hợp người nộp thuế không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký. Điều này đồng nghĩa chỉ cần có khoản nợ thuế quá hạn, dù rất nhỏ, người nộp thuế vẫn có thể thuộc diện xem xét tạm hoãn xuất cảnh nếu đã được thông báo nhưng không khắc phục.

Vì vậy, việc bổ sung ngưỡng 1 triệu đồng được cơ quan thuế lý giải là nhằm thu hẹp phạm vi áp dụng, loại trừ các khoản nợ quá nhỏ, phát sinh do lỗi kỹ thuật, chậm cập nhật dữ liệu hoặc sai sót hành chính. Theo thống kê, hơn 50% số người nộp thuế trong nhóm “không còn hoạt động tại địa chỉ đăng ký” có khoản nợ dưới 1 triệu đồng, nhưng tổng số tiền chỉ chiếm khoảng 0,2% tổng nợ thuế của nhóm này. Điều này cho thấy nếu tiếp tục áp dụng cơ chế “không ngưỡng”, nhiều trường hợp nợ rất nhỏ vẫn có thể bị ảnh hưởng, trong khi hiệu quả thu hồi không đáng kể.

Cơ quan thuế cũng nhấn mạnh, biện pháp tạm hoãn xuất cảnh không áp dụng ngay khi phát sinh nợ. Người nộp thuế sẽ được thông báo trước và có ít nhất 30 ngày để kiểm tra, nộp bổ sung hoặc xử lý các vướng mắc liên quan trước khi bị xem xét áp dụng biện pháp này.

Lo ngại ngưỡng thấp và rủi ro “bị chặn phút chót”

Dù vậy, điểm gây tranh luận lớn nhất vẫn nằm ở con số 1 triệu đồng. Nhiều chuyên gia cho rằng mức này chưa tương xứng với một biện pháp hành chính có ảnh hưởng trực tiếp đến quyền đi lại của công dân. Một số ý kiến đề xuất nên nâng ngưỡng lên khoảng 50 triệu đồng để phù hợp hơn với thực tế, đặc biệt trong bối cảnh nhiều cá nhân, hộ kinh doanh nhỏ có thể phát sinh khoản nợ thuế rất nhỏ do quên quyết toán, chưa hoàn tất thủ tục đóng mã số thuế hoặc thay đổi địa chỉ kinh doanh nhưng chưa cập nhật kịp thời.

Mối lo khác đến từ thực tế không ít người chỉ biết mình bị tạm hoãn xuất cảnh khi đã ra đến sân bay. Với thói quen chưa thường xuyên tra cứu nghĩa vụ thuế, cộng với khả năng tồn tại sai sót dữ liệu hoặc chậm cập nhật hệ thống, một khoản nợ nhỏ cũng có thể gây ra hệ lụy lớn như lỡ chuyến bay, mất chi phí vé, ảnh hưởng kế hoạch công tác hoặc du lịch.

Ở chiều ngược lại, số liệu của ngành thuế cho thấy biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đã mang lại hiệu quả nhất định trong thu hồi nợ thuế. Hàng chục nghìn trường hợp bị áp dụng biện pháp này đã góp phần thu về hàng nghìn tỷ đồng cho ngân sách nhà nước, đặc biệt đối với các trường hợp chây ì kéo dài.

Rõ ràng, câu chuyện không chỉ nằm ở mức 1 triệu hay 50 triệu đồng, mà là cách thiết kế và vận hành chính sách. Một quy định hiệu quả cần đi kèm với cơ chế cảnh báo sớm, minh bạch và thuận tiện cho người nộp thuế, giúp họ chủ động kiểm tra và xử lý nghĩa vụ trước khi bị áp dụng các biện pháp mạnh. Khi đó, mục tiêu siết kỷ cương thuế mới có thể đạt được mà vẫn đảm bảo quyền lợi chính đáng của người dân.