Những nguy cơ đối với thị trường Việt Nam

Vụ việc bắt đầu âm thầm từ tháng 12/2025 và chính thức bùng phát mạnh mẽ vào đầu tháng 1/2026. Nestlé đã buộc phải phát lệnh thu hồi hàng loạt lô sản phẩm thuộc các nhãn hiệu SMA, BEBA và NAN tại ít nhất 25 quốc gia, bao gồm Anh, Đức, Ireland, Ý, Thụy Sĩ...

Nguyên nhân thu hồi không xuất phát từ quy trình sản xuất của Nestlé mà từ một nhà cung cấp nguyên liệu dầu axit arachidonic (ARA) – một thành phần quan trọng trong sữa công thức. Hỗn hợp dầu này bị nghi ngờ nhiễm vi khuẩn Bacillus cereus, dẫn đến sự tồn tại của độc tố cereulide.

Đây được đánh giá là một trong những đợt thu hồi lớn nhất trong lịch sử tập đoàn. Dù Nestlé khẳng định chưa ghi nhận ca bệnh thực tế nào, nhưng việc thu hồi là "biện pháp phòng ngừa tối đa" do tính chất đặc biệt nguy hiểm của loại độc tố này.

Trước thông tin gây chú ý dư luận, ngày 7/1, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế) đã ban hành văn bản lưu ý về một số lô sữa bột trẻ sơ sinh nhãn hiệu Beba và Alfamino do Tập đoàn Nestlé sản xuất, phân phối tại Đức. Cơ quan này yêu cầu Công ty TNHH Nestlé Việt Nam khẩn trương rà soát tình trạng đăng ký bản công bố/tự công bố của các sản phẩm Beba và Alfamino tại Việt Nam, đồng thời báo cáo tình hình nhập khẩu (nếu có), gồm số lượng đã nhập, đã phân phối, còn tồn kho và đề xuất biện pháp xử lý phù hợp đối với các lô liên quan. Kết quả phải gửi về Cục trước ngày 10/1/2025.

Cùng với đó, Cục An toàn thực phẩm cho biết văn bản cũng được gửi tới các bộ, ngành liên quan, Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia, Sở Y tế/Chi cục ATVSTP các địa phương cùng các hiệp hội, đơn vị chuyên môn để phối hợp giám sát, kiểm tra và xử lý kịp thời nếu phát hiện sản phẩm vi phạm lưu thông. Cơ quan chức năng khuyến cáo người tiêu dùng theo dõi thông tin chính thức từ Bộ Y tế, không sử dụng sản phẩm thuộc diện cảnh báo/thu hồi và thông báo cơ quan chức năng khi phát hiện dấu hiệu nghi ngờ; đồng thời khẳng định sẽ tiếp tục theo dõi sát diễn biến để bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng.

Đáng chú ý, Cục An toàn thực phẩm cũng có văn bản gửi Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số (Bộ Công Thương), đề nghị tăng cường quản lý việc rao bán trên nền tảng số: chỉ đạo các sàn TMĐT/website/gian hàng phối hợp với Nestlé Việt Nam và nhà phân phối ngừng kinh doanh các lô Beba và Alfamino nếu phát hiện lưu hành tại Việt Nam, gỡ bỏ thông tin quảng cáo/giới thiệu các sản phẩm không bảo đảm chất lượng hoặc thuộc diện cảnh báo, thu hồi và xử lý theo quy định nếu phát hiện vi phạm.

Phụ huynh Việt cần làm gì để tránh rủi ro?

Hiện các dòng sữa như SMA (nội địa Anh), BEBA (nội địa Đức/Áo) và các dòng NAN nội địa Châu Âu rất phổ biến tại Việt Nam qua đường xách tay. Đây chính là những sản phẩm nằm trong "danh sách đen" bị thu hồi tại nước sở tại.

Bên cạnh đó, nguyên nhân thu hồi hàng loạt sữa công thức là từ một nhà cung cấp nguyên liệu lớn, không loại trừ khả năng các lô nguyên liệu này được sử dụng tại nhiều nhà máy khác nhau trên thế giới cung cấp cho khu vực Châu Á.

Điểm khiến cereulide đáng lo là tính bền nhiệt. Theo Cơ quan Tiêu chuẩn Thực phẩm Anh (FSA), Cereulide có khả năng chịu nhiệt rất cao, đồng nghĩa với việc khó có thể bị vô hiệu hóa hay phá hủy trong quá trình nấu nướng, sử dụng nước sôi hoặc pha sữa cho trẻ. “Nếu bị tiêu thụ, độc tố này có thể gây ra các triệu chứng xuất hiện rất nhanh” – FSA nhấn mạnh.

Trong bối cảnh Việt Nam có lượng không nhỏ sữa ngoại đi qua kênh xách tay/online, cách an toàn nhất lúc này là “quản trị rủi ro theo mã lô”: nếu gia đình đang dùng các dòng thuộc SMA/BEBA/NAN nhập từ thị trường châu Âu hoặc hàng xách tay, phụ huynh nên kiểm tra batch code/lot ở đáy lon (hoặc mặt bên với một số quy cách), sau đó đối chiếu trực tiếp theo thông báo của Nestlé tại thị trường xuất xứ hoặc cảnh báo của cơ quan chức năng sở tại (ví dụ FSA tại Anh, FSAI tại Ireland). 

Nếu trùng mã lô bị thu hồi, cần ngừng sử dụng ngay và liên hệ kênh chăm sóc khách hàng/điểm bán theo hướng dẫn để đổi trả. Trong trường hợp trẻ có biểu hiện nôn bất thường sau khi dùng sữa, gia đình nên đưa trẻ tới cơ sở y tế để được tư vấn kịp thời và mang theo vỏ lon/hộp (có mã lô) nhằm hỗ trợ bác sĩ khai thác thông tin.

An toàn của trẻ nhỏ không có chỗ cho sự chủ quan. Trong khi chờ đợi các thông báo tiếp theo từ Nestlé Việt Nam và Cục An toàn thực phẩm, các bậc phụ huynh hãy là người tiêu dùng thông thái: Ưu tiên hàng chính ngạch và kiểm tra kỹ số lô sản xuất trước khi cho con sử dụng.

Theo GS.TSKH Phùng Đắc Cam - chuyên gia đầu ngành vi sinh lâm sàng Việt Nam, Bacillus cereus là trực khuẩn kỵ khí, bắt màu gram dương, có nha bào, dễ sinh độc tố.

Vi khuẩn thường được tìm thấy trong môi trường, thường có trong đất và thảm thực vật. Nhưng nó cũng có cả trong thực phẩm. Đặc biệt, loài vi khuẩn này có thể nhanh chóng nhân lên ở nhiệt độ phòng.

Hiện Bacillus cereus được xem là một tác nhân gây ngộ độc thực phẩm hàng đầu, chỉ sau Salmonella (vi khuẩn thương hàn) và các vi rút.