Trong bối cảnh đất nước đối mặt với nhiều cơ hội và thách thức đan xen, công cuộc giảm nghèo bền vững vẫn luôn là một trong những ưu tiên hàng đầu. TS Nguyễn Sĩ Dũng, nguyên Phó Chủ nhiệm Văn phòng Quốc hội, đã có những chia sẻ sâu sắc với TGTT về tầm quan trọng của nhiệm vụ này và vai trò "đồng hành kiến tạo" của Quốc hội.

Quốc hội tác động quan trọng tới chương trình xóa đói giảm nghèo

Thưa TS Nguyễn Sĩ Dũng, tại sao trong bối cảnh đất nước đang phát triển mạnh mẽ, việc “giảm nghèo bền vững” vẫn luôn là ưu tiên hàng đầu của Đảng, Nhà nước và Quốc hội?

- Mục tiêu xóa đói giảm nghèo có tầm quan trọng đặc biệt với hệ thống chính trị của chúng ta, xuất phát từ bốn lý do chính.

Thứ nhất, điều này bắt nguồn từ chính quốc hiệu "Cộng hòa Xã hội chủ nghĩa Việt Nam". Tên nước đã hàm chứa định hướng phát triển và giá trị cốt lõi là công bằng xã hội. Muốn đạt được công bằng, xóa đói giảm nghèo là nhiệm vụ tiên quyết, là cam kết nền tảng của chế độ.

Thứ hai, trong bối cảnh nhiều thách thức mới, giảm nghèo phải đi đôi với "bền vững". Biến đổi khí hậu, như các trận bão lụt tàn khốc gần đây, có thể khiến một gia đình tái nghèo chỉ sau một đêm. Tương tự, các cú sốc như đại dịch Covid-19 hay đứt gãy chuỗi cung ứng toàn cầu có thể làm hàng triệu người mất việc làm. Do đó, giảm nghèo bền vững phải là một cấu phần không thể thiếu trong mọi chính sách phát triển tổng thể.

Thứ ba, xóa đói giảm nghèo chính là động lực cho phát triển kinh tế. Khi người dân thoát khỏi đói nghèo, họ không chỉ cải thiện cuộc sống của mình mà còn trở thành một nguồn lực nội sinh to lớn, tham gia tích cực hơn vào nền kinh tế và đóng góp vào sự thịnh vượng chung.

Cuối cùng, giảm nghèo là nền tảng của ổn định xã hội. Lịch sử thế giới đã chứng minh, bất bình đẳng và đói nghèo là nguồn gốc của nhiều bất ổn. Sự ổn định chính trị - xã hội là một trong những ưu thế lớn nhất của Việt Nam, và giảm nghèo góp phần củng cố vững chắc ưu thế này.

Kỳ họp Quốc hội thứ 10 sắp tới sẽ là kỳ họp cuối cùng của Quốc hội khoá XV. Vậy xin ông cho biết, vai trò "đồng hành kiến tạo" của Quốc hội trong công cuộc giảm nghèo bền vững đã được thể hiện cụ thể qua những hành động nào trong nhiệm kỳ này?

- Thực chất là Quốc hội có lẽ là một trong những thể chế quan trọng nhất có tác động tới chương trình xóa đói giảm nghèo. Không phải chỉ nhiệm kỳ vừa rồi, xuyên suốt thì chúng ta thấy Quốc hội là thể chế đại diện cho toàn dân. Quốc hội là cơ quan đại biểu cao nhất, đại diện cho ý chí và nguyện vọng của toàn dân, trong đó có người nghèo. Mỗi lá phiếu của người nghèo có giá trị ngang bằng lá phiếu của người giàu, tạo ra động lực chính trị mạnh mẽ để các đại biểu Quốc hội phải đấu tranh cho quyền lợi của họ.

Tôi thấy bất cứ một kỳ họp nào, bất cứ một phiên thảo luận nào, những vấn đề liên quan đến đời sống của nhân dân, liên quan đến người nghèo, liên quan đến học hành của người dân vùng sâu vùng xa luôn vang vọng. Không có một kỳ họp nào không có chuyện đó. Thì đấy là minh chứng rõ ràng nhất của việc Quốc hội đồng hành với chương trình xóa đói giảm nghèo.

Quốc hội thông qua khuôn khổ thể chế, pháp lý cho các chương trình mục tiêu quốc gia, điển hình là Chương trình giảm nghèo bền vững. Quan trọng hơn, Quốc hội phê chuẩn và phân bổ ngân sách hàng chục ngàn tỷ đồng để triển khai các chương trình này, biến chủ trương thành nguồn lực cụ thể, hữu hình.

Quốc hội không chỉ là quyết định, không chỉ là đại diện mà còn giám sát chặt chẽ việc thực thi. Hoạt động giám sát không chỉ tập trung vào riêng chương trình giảm nghèo mà còn được lồng ghép trong nhiều lĩnh vực khác như tiêm chủng, an sinh xã hội... để đảm bảo các chính sách đến đúng đối tượng, đặc biệt là các nhóm yếu thế.

Đảm bảo nguồn lực giảm nghèo được phân bổ minh bạch, hiệu quả

Về vấn đề nguồn lực, với vai trò quyết định ngân sách, Quốc hội cần làm gì để đảm bảo nguồn lực cho giảm nghèo được phân bổ công bằng, minh bạch và hiệu quả, thưa ông?

- Quốc hội là thể chế quan trọng nhất để đảm bảo phân bổ nguồn lực công bằng. Để làm tốt hơn nữa, tôi cho rằng Đại biểu Quốc hội cần lắng nghe, thấu cảm sâu sắc hơn nữa các vấn đề của người nghèo qua các buổi tiếp xúc cử tri. Những trăn trở này phải là "lời thì thầm" quan trọng khi đại biểu bấm nút thông qua các quyết sách về ngân sách.

Cạnh đó, các phiên thảo luận tại nghị trường phải là nơi tiếng nói, nỗi lòng của người dân ở những vùng khó khăn nhất được vang lên mạnh mẽ, từ đó tác động trực tiếp đến chính sách phân bổ nguồn lực.

Cũng cần có những nghiên cứu khoa học, khách quan để chứng minh rằng đầu tư vào giảm nghèo, vào con người mang lại lợi ích lớn hơn nhiều lĩnh vực khác. Khi phát huy được nguồn lực con người, tăng trưởng kinh tế sẽ bền vững và chất lượng hơn rất nhiều.

Ngoài ra, Quốc hội không chỉ quyết định phân bổ mà còn phải giám sát chặt chẽ để nguồn lực được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, đến tận tay người dân, tránh lãng phí, tham nhũng.

Vậy trong nhiệm kỳ tới, Quốc hội cần tiếp tục đồng hành và kiến tạo như thế nào để chương trình giảm nghèo bền vững đạt hiệu quả cao nhất?

- Tôi nghĩ cần bắt đầu ngay từ khâu bầu cử. Các ứng cử viên cần có những cam kết, lời hứa cụ thể với cử tri nghèo và xem đó là trách nhiệm phải theo đuổi, thực hiện trong suốt nhiệm kỳ.

Về chương trình hành động, Quốc hội nhiệm kỳ tới nên đưa nội dung tổng kết và điều chỉnh Chương trình giảm nghèo bền vững vào chương trình nghị sự quan trọng để đánh giá, điều chỉnh chính sách cho phù hợp với tình hình mới.

Phải yêu cầu một cách thực chất việc đánh giá tác động của mọi dự án luật đối với người nghèo. Một chính sách tưởng như tốt chung nhưng nếu không tính kỹ có thể vô tình làm gia tăng bất bình đẳng. Đánh giá tác động sâu sắc sẽ giúp chính sách công bằng hơn.

Tiếp theo nữa, chủ trương của Đảng hiện nay là đầu tư cho y tế và giáo dục. Tôi nghĩ cái này là rất quan trọng. Bình đẳng không có nghĩa là chia đều, cốt lõi là bình đẳng về điều kiện để có năng lực, từ đó mới bình đẳng về cơ hội. Người dân có sức khỏe, có tri thức thì mới có thể tự vươn lên một cách bền vững.

Rồi tiếp theo nữa là cơ sở hạ tầng của truyền thông. Internet và các công cụ số là phương tiện hữu hiệu nhất để người dân tiếp cận tri thức, mở ra cơ hội phát triển. Thậm chí, tôi cho rằng nên có chương trình hỗ trợ người dân tiếp cận điện thoại thông minh để họ không bị bỏ lại phía sau trong kỷ nguyên số.

Xin trân trọng cảm ơn ông!