Hàng năm cứ từ tháng 8 - 10 là thời điểm người dân miền núi Hà Tĩnh nhộn nhịp bước vào vụ thu hoạch trám đen – loại cây được ví như “vàng đen” của núi rừng.

Thay đổi “ngoạn mục” từ cây bóng mát thành cây thu nhập

Nhiều năm trước, trám đen chỉ đơn thuần phục vụ cuộc sống nông thôn: làm bóng mát, lấy gỗ hoặc được dùng trong bữa ăn quê. Mỗi mùa thu hoạch chỉ mang lại chút giá trị nhỏ. Nhưng gần đây, giá trị kinh tế của trám đen đã được nhân lên, đặc biệt tại các vùng xã như Kim Hoa, Sơn Giang, Hương Sơn,… nơi trám được trồng phổ biến.

Gia đình ông Nguyễn Văn Chinh (xã Hương Sơn) trồng 8 gốc trám cổ thụ, mỗi cây trung bình cho gần 1 tạ quả mỗi năm, mang lại khoảng 35 triệu đồng thu nhập. Theo lời ông, trám đặc biệt bởi cây vừa cho bóng mát, vừa mang lại tiền, mà hầu như không phải đầu tư hay chăm sóc nhiều.

Tại xã Kim Hoa, hơn 400 gốc trám trải đều trong các vườn nhà. Ông Lê Văn Kỉnh (58 tuổi) cho biết, chỉ từ vài gốc trám, gia đình ông thu về hơn . Những hộ dân như ông Kỉnh coi cây trám như “nguồn thu quý giá,” bởi không mất công chăm sóc, đến mùa có thương lái vào tận vườn mua.

Gia đình ông Trần Văn Hạnh (ở xã Sơn Giang) có hai gốc trám hàng chục năm tuổi. Vụ này trám được mùa, thương lái trả tới 14 triệu đồng chỉ cho hai gốc. Điều đặc biệt là gia đình ông không cần tự thu hái, thương lái đã đặt trước tiền và đến tận nơi thu hoạch.

Thu hoạch trám đen không đơn giản. Người hái phải trèo lên cây cao hoặc sử dụng cây tre/nứa dài (khoảng 10m) gắn liềm để cắt từng chùm quả từ trên cao. Các tán lá dày, quả trám ẩn mình, nên thao tác đòi hỏi sự khéo léo và tập trung cao độ. Khi chín, quả có vỏ tím sẫm, cùi vàng, nhân trắng tinh và hạt nhọn, hình dạng thoi đặc trưng của loài cây này.

Hiệu quả kinh tế rõ rệt

Giá trám đen hiện nay dao động từ 90.000 – 120.000 đồng/kg. Với sản lượng ổn định, mỗi cây trưởng thành có thể đóng góp thu nhập từ vài triệu đến hàng chục triệu đồng mỗi năm. Đây là khoản tiền đáng kể, đặc biệt với các hộ nông nghiệp vùng núi, ít tiếp cận đầu ra thị trường.

Nhiều gia đình trước đây khó khăn, nay đã có của ăn của để nhờ những gốc trám lâu năm. Với nguồn thu ổn định từ cây trám, nhiều hộ dân đã có thể trang trải cuộc sống, đầu tư cho con cái học hành, thậm chí từ đó nảy sinh ý tưởng trồng trám mới xung quanh vườn để tăng thu nhập

Lãnh đạo UBND xã Sơn Giang chia sẻ: "Từ những gốc trám từng trồng để tạo bóng mát, lấy gỗ, nay loại cây này đã trở thành nguồn sống cho nhiều gia đình. Dù không phải là cây trồng chủ lực, nhưng trám đen là đặc sản đóng vai trò thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương".

Hiệu quả từ cây trám đã khiến nhiều hộ dân lan tỏa mô hình. Người ta không chỉ giữ lại cây trám lâu năm mà còn tích cực nhân giống, trồng mới để tăng diện tích. Khi cây trưởng thành, thu hoạch đều đều, người dân có nguồn thu ổn định mà không mất chi phí đầu tư lớn, một mô hình phát triển phù hợp vùng đồi núi, chi phí thấp mà hiệu quả kinh tế cao.

Bên cạnh đó, cây trám đen còn góp phần bảo vệ môi trường, giữ độ che phủ vườn, chống xói mòn đất… Trong khi đó, thị trường tiêu thụ vẫn ổn định, giúp người dân yên tâm đầu tư nhân rộng diện tích.

Câu chuyện cây trám đen ở các xã miền núi Hà Tĩnh là minh chứng cho sức mạnh của các loại cây đặc sản phù hợp với điều kiện địa phương. Từ bóng mát quen thuộc, loài cây này đã trở thành “nguồn sống” cho không ít gia đình, giúp nhiều người dân thoát nghèo, nâng cao đời sống, và mở ra hướng đi nông nghiệp hiệu quả, bền vững. Khi giá trị kinh tế, khả năng chăm sóc thấp và thị trường hội nhập, cây trám đen thực sự là mô hình tiêu biểu về đổi đời từ nông nghiệp.

Từ một loại cây tưởng chừng bình thường, trám đen nay đã trở thành “cứu tinh” giúp hàng trăm hộ dân ở Hà Tĩnh vượt qua khó khăn, vươn lên thoát nghèo. Với hiệu quả kinh tế rõ rệt, khả năng thích nghi cao và ít tốn công chăm sóc, cây trám đen đang dần khẳng định vị trí quan trọng trong cơ cấu cây trồng địa phương.

Nếu được quy hoạch và đầu tư bài bản, cây trám đen không chỉ là “của để dành” của người dân miền núi, mà còn là hướng đi bền vững trong phát triển kinh tế nông nghiệp gắn với bảo vệ môi trường.