Những năm gần đây, nghề trồng dâu nuôi tằm tại xã Trấn Yên (tỉnh Lào Cai) đang chứng kiến sự bứt phá mạnh mẽ. Thay vì canh tác theo lối cũ, người dân đã chủ động tiếp cận và ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật vào quy trình sản xuất.

Từ việc khắt khe trong chọn giống tằm chất lượng, đầu tư bài bản cho nhà xưởng, dụng cụ, đến việc thâm canh chăm sóc cây dâu, vệ sinh phòng bệnh... tất cả đều được thực hiện đồng bộ. Nhờ đó, cây dâu sinh trưởng tốt, năng suất kén tằm luôn duy trì ở mức ổn định và cao.

Xuôi dòng sông Hồng qua các thôn Cổ Phúc, Thành Thịnh, Báo Đáp... không khó để bắt gặp những bãi dâu xanh mướt ngút ngàn tầm mắt.

Là một trong những hộ đi đầu, gia đình chị Nguyễn Thị Phương (thôn Báo Đáp) hiện canh tác 18 sào dâu. Chị Phương nhớ lại: "Trước đây, gia đình tôi nuôi tằm theo phương pháp truyền thống, vừa tốn thời gian mà sản lượng lại thấp. Nhưng từ năm 2021 đến nay, nhờ áp dụng KHKT vào thâm canh cây dâu và chuyển sang nuôi tằm trên khay trượt, sử dụng né gỗ ô vuông, công lao động đã giảm đáng kể, hạn chế được tình trạng kén đôi và đặc biệt là giá bán cao hơn hẳn".

Chia sẻ sâu hơn về hiệu quả kinh tế, chị Phương cho biết: "Ngày trước nuôi trên sàn nhà rất tốn diện tích, vất vả mà tằm lại dễ nhiễm bệnh, thu nhập mỗi năm chỉ vỏn vẹn 60 - 70 triệu đồng. Nay nhờ khay trượt, tằm khỏe, năng suất cao, số vòng quay lứa tăng lên. Nếu trước kia một lứa chỉ thu được khoảng 70kg kén thì nay tăng lên 140kg; thu nhập theo đó cũng tăng gấp đôi, đạt khoảng 150 triệu đồng/năm".

Tương tự câu chuyện của chị Phương, gia đình ông Nguyễn Đức Minh (thôn Thành Thịnh) cũng đã chuyển đổi 7 sào đất ven sông sang trồng các giống dâu lai mới năng suất cao. Gắn bó với nghề 10 năm, ông Minh tâm sự: "Trước kia gia đình chỉ quanh quẩn với cây lúa, cây ngô, hiệu quả kinh tế thấp. Từ ngày chuyển sang trồng dâu nuôi tằm, kinh tế gia đình khấm khá hơn hẳn, thu nhập bình quân ổn định gần 100 triệu đồng mỗi năm".

Theo kinh nghiệm của những người làm nghề lâu năm, phương thức nuôi tằm kiểu cũ kéo dài tới 21 ngày, từ ấp trứng đến thu kén rất vất vả. Người nuôi cứ 1-2 tiếng phải vệ sinh, thay nong; 3 tiếng phải cho ăn một lần. Chỉ riêng việc hái lá đã ngốn mất 2-3 nhân công làm việc liên tục. Sự vất vả, tất bật của nghề "ăn cơm đứng" khiến nhiều lúc người dân cảm thấy nghề này thiếu triển vọng.

Tuy nhiên, nút thắt khó khăn ấy đã được tháo gỡ khi Trung tâm Dịch vụ, hỗ trợ phát triển nông nghiệp huyện Trấn Yên (cũ) triển khai dự án "Ứng dụng biện pháp kỹ thuật tổng hợp trồng dâu nuôi tằm" vào năm 2021. Bà con được hướng dẫn sử dụng chế phẩm nông nghiệp và phân hữu cơ vi sinh, giúp lá dâu to, dày, giảm sâu bệnh và cải tạo đất hiệu quả.

Điểm sáng của mô hình là việc áp dụng nuôi tằm con 2 giai đoạn và nuôi tằm lớn trên khay trượt. Phương pháp này giúp tiết kiệm 30% diện tích nhà xưởng, giảm công chăm sóc và đặc biệt là khả năng điều tiết tiểu khí hậu: hạn chế nồm ẩm mùa xuân và dễ dàng làm mát nhà tằm khi hè oi bức.

Thực tế đã chứng minh, mô hình nuôi tằm 2 giai đoạn (nuôi tằm con tập trung và nuôi tằm lớn) mang lại hiệu quả kinh tế cao hơn. Chị Nguyễn Thị Hồng Lê (thôn Thành Thịnh) chia sẻ: "Trước đây, việc các hộ tự nuôi từ trứng đến khi thu kén chứa đựng nhiều rủi ro thất thu. Từ khi chuyên biệt hóa, tôi áp dụng kỹ thuật nuôi tằm con từ tuổi 1 đến tuổi 3 rồi cung ứng cho các hộ nuôi tằm lớn từ tuổi 4. Các hộ nhận về chỉ cần nuôi thêm vài tuần là tằm chín, lên né".

Nhờ sự hỗ trợ của máy móc như máy sưởi, điều hòa để kiểm soát nhiệt độ, độ ẩm cùng quy trình sát trùng nghiêm ngặt, tỷ lệ tằm sống đạt rất cao. Mỗi năm, cơ sở của chị Lê xuất bán 400 vòng tằm đi khắp trong và ngoài tỉnh, mang về doanh thu gần 1 tỷ đồng.

Để duy trì đà tăng trưởng này, UBND xã Trấn Yên thường xuyên phối hợp với các đơn vị chuyên môn tổ chức tập huấn kỹ thuật, từ trồng dâu, bón phân hữu cơ, cắt tỉa cành đến kỹ thuật nuôi tằm trên khay trượt, phòng trừ dịch bệnh... ngay tại đầu bờ cho bà con.

Hiện Trấn Yên có 1 nhà nhà máy ươm tơ tự động (thuộc Công ty Cổ phần dâu tằm tơ Yên Bái) với công suất 150 tấn tơ/năm. Nhà máy không chỉ đảm bảo đầu ra, củng cố mối liên kết giữa Hợp tác xã và doanh nghiệp mà còn giúp ổn định giá thu mua. Hiện tại, giá kén duy trì ở mức cao, từ 180.000 - 205.000 đồng/kg, giúp thu nhập của người dân cao gấp 4-5 lần so với trồng lúa, ngô.

Ông Đỗ Minh Huấn - Chủ tịch UBND xã Trấn Yên cho biết: Là vùng trọng điểm dâu tằm với gần 700 ha, từ đầu năm đến nay diện tích trồng mới đã đạt hơn 57 ha (đạt 127,6% kế hoạch). Toàn địa bàn hiện có hơn 1.085 hộ trồng dâu nuôi tằm, 6 hợp tác xã và 79 tổ hợp tác với 617 thành viên; cùng với đó là mạng lưới 17 cơ sở nuôi tằm con tập trung và 1.064 nhà nuôi tằm lớn.

Chỉ tính riêng 6 tháng đầu năm, các hộ đã thực hiện nuôi trên 38.085 vòng tằm, sản lượng kén đạt 647,4 tấn (năng suất bình quân 17 kg kén/vòng). Với giá kén trắng loại A dao động từ 150.000 - 210.000 đồng/kg, doanh thu mang lại cho địa phương đã vượt con số 100 tỷ đồng.

Với mục tiêu không ngừng nâng cao chất lượng và hiệu quả, Trấn Yên đang tiếp tục chỉ đạo mở rộng vùng nguyên liệu, đẩy mạnh thâm canh và áp dụng KHKT. Đây là nền tảng vững chắc để nghề trồng dâu nuôi tằm phát huy hiệu quả cao nhất, thực sự trở thành nghề làm giàu, mang lại cuộc sống ấm no cho người dân địa phương.