Từ cây rừng vô danh thành “cây làm giàu”

Trước đây, cây dó chỉ mọc hoang trong rừng. Thân cao, lá nhỏ, gỗ mềm, chẳng ai nghĩ nó có thể làm nên cơ nghiệp. Nhưng khi người dân phát hiện ra phần gỗ sẫm màu, tỏa hương thơm quý giá bên trong chính là trầm hương, câu chuyện đã khác.

Khoảng hơn chục năm trước, một số hộ dân ở Phúc Trạch mạnh dạn trồng dó bầu trong vườn nhà. Thổ nhưỡng vùng núi ẩm, nhiều đá vôi lại hợp cây, dó lớn nhanh, trầm hình thành sớm. Từ vài gốc ban đầu, đến nay toàn xã có hơn 300 ha dó trầm. Nhờ cây dó, vùng đất nghèo năm nào nay đã khấm khá. Nhà cửa mọc lên, đường làng được bê tông hóa, trẻ em được học hành đầy đủ hơn.

Cuối năm là thời điểm nhộn nhịp nhất của làng trầm hương Phúc Trạch. Các cơ sở sản xuất hoạt động hết công suất, đơn hàng tăng gấp ba, gấp bốn lần so với ngày thường.

Ông Nguyễn Văn Đức, chủ một cơ sở hương trầm cho biết: “Vào dịp cuối năm, mỗi ngày cơ sở tôi làm ra gần 100 kg hương. Đơn đặt hàng khắp nơi đổ về, phải thuê thêm người mới kịp giao. Mỗi vụ doanh thu có thể đạt hơn một tỷ đồng”.

Từ nguyên liệu dó trầm, người dân chế biến đủ loại sản phẩm: hương trầm, nụ trầm, vòng tay, trầm miếng, tượng trầm… Mùi hương tự nhiên, nhẹ dịu, không hóa chất giúp sản phẩm Phúc Trạch được ưa chuộng ở khắp miền Trung, miền Bắc, thậm chí vào tận TP Hồ Chí Minh.

Anh Nguyễn Chí Thành (SN 1987, chủ cơ sở sản xuất hương trầm Đinh Gia, xã Phúc Trạch) cho biết, dịp này, nhu cầu sử dụng các loại hương sạch làm từ nguyên liệu tự nhiên tăng cao. Hiện nay, các sản phẩm chính của cơ sở gồm đồ thủ công mỹ nghệ, hương trầm và nụ trầm hương. Để đáp ứng đủ hàng cho dịp Tết, các công đoạn sản xuất đã được triển khai từ nhiều tháng trước, đảm bảo cuối năm kịp thời đóng gói và chuyển hàng đi tiêu thụ.

"Cơ sở chúng tôi có các sản phẩm như trầm đốt, nhang trầm, nụ trầm, trầm không tăm được khách hàng rất ưa chuộng, bởi vậy lượng tiêu thụ cuối năm rất lớn. Các sản phẩm từ dó trầm cũng hết sức đa dạng với các mức giá từ 300 nghìn đồng đến 10 triệu đồng", anh Thành cho hay.

Theo thống kê, riêng làng nghề trầm hương Phúc Trạch có 55 hộ sản xuất, doanh thu năm 2024 đạt hơn 26 tỷ đồng, thu nhập bình quân 220 triệu đồng/hộ/năm. Đây là một con số ấn tượng với vùng miền núi từng nghèo khó.

Cây dó phải trồng ít nhất 8–10 năm mới có thể “xoi trầm”. Người thợ sẽ khoan những lỗ nhỏ trên thân để kích thích cây tiết nhựa. Qua thời gian, phần nhựa thấm vào thớ gỗ, hóa thành trầm – gỗ sẫm màu, thơm dịu, giá trị cao.

Ông Trần Đình Lợi, người có hơn 15 năm gắn bó với nghề, kể: “Không phải cây nào cũng sinh trầm, có khi cả vườn chỉ được vài cây. Nhưng trúng thì trúng lớn. Một ký trầm đẹp có thể bán vài chục triệu đồng.”

Ngày nay, người Phúc Trạch không chỉ trông chờ vào việc khai thác trầm tự nhiên. Họ học cách chế biến sâu – nghiền trầm làm hương, nặn nụ trầm, khắc tượng, làm vòng tay,… để nâng cao giá trị. Nhờ đó, sản phẩm trầm hương của Hà Tĩnh ngày càng có chỗ đứng trên thị trường.

Xây dựng thương hiệu “Trầm hương Phúc Trạch”

Thấy rõ tiềm năng, chính quyền Hà Tĩnh đã hỗ trợ người dân xây dựng thương hiệu cho sản phẩm trầm. Nhiều cơ sở đã được cấp chứng nhận OCOP, có tem truy xuất nguồn gốc, bao bì chuyên nghiệp.

Tuy nhiên, con đường làm thương hiệu không hề dễ. Đã từng có doanh nghiệp ngoài tỉnh nộp đơn đăng ký tên thương hiệu “Trầm hương Phúc Trạch”, khiến người dân lo ngại bị mất quyền sở hữu. Chính quyền đang nỗ lực bảo vệ và khẳng định thương hiệu địa phương.

Bên cạnh đó, thị trường trầm hương vẫn phụ thuộc nhiều vào thương lái, giá thu mua nguyên liệu chưa ổn định. Một số cơ sở còn sản xuất nhỏ lẻ, thiếu máy móc hiện đại.

Lãnh đạo UBND xã Phúc Trạch cho biết, cây dó trầm phù hợp với khí hậu, thổ nhưỡng tại địa phương và đem lại giá trị cao cho người dân. Thời gian qua địa phương đã tập trung, chỉ đạo, đưa một số sản phẩm tham gia chương trình OCOP và được người tiêu dùng biết đến.

Chính quyền địa phương cũng xác định hướng đi sắp tới là liên kết sản xuất,  tiêu thụ, mở rộng vùng nguyên liệu, đầu tư chế biến sâu và đẩy mạnh quảng bá sản phẩm trên nền tảng số.

Hiện nay, nhiều hộ dân trẻ cũng đang nối nghiệp cha ông, mở rộng trồng dó, học cách chế biến hiện đại, tham gia sàn thương mại điện tử. Với họ, trầm không chỉ là cây làm giàu mà còn là niềm tự hào quê hương.

Giữa vùng núi gió Lào khắc nghiệt, cây dó trầm vươn lên mạnh mẽ, lặng lẽ kết tinh những giọt nhựa thơm quý giá. Cũng như con người nơi đây – chịu thương, chịu khó, kiên cường vượt nghèo đói để tạo nên giá trị mới.

Câu chuyện trầm hương Phúc Trạch không chỉ là chuyện làm kinh tế. Đó còn là biểu tượng của ý chí vươn lên, của sự sáng tạo trong nông nghiệp nông thôn mới. Nếu được đầu tư và bảo vệ đúng hướng, “thủ phủ trầm hương Hà Tĩnh” hoàn toàn có thể vươn tầm khu vực, trở thành niềm tự hào của dải đất miền Trung đầy nắng gió.

Từ cây dó vô danh của núi rừng, người Hà Tĩnh đã tạo nên thứ “vàng xanh” mang mùi hương no ấm, thứ hương thơm của niềm tin, của khát vọng đổi đời.