Trước đây, người dân miền núi Hà Tĩnh chủ yếu sống dựa vào trồng ngô, sắn, keo lá tràm và chăn nuôi nhỏ lẻ. Cuộc sống bấp bênh, phụ thuộc nhiều vào thời tiết, năng suất thấp và thu nhập không ổn định.

Nhận thấy vùng đất đồi núi có tiềm năng phát triển cây ăn quả, đặc biệt là cây có múi, chính quyền các địa phương cùng với ngành nông nghiệp Hà Tĩnh đã mạnh dạn chuyển hướng cơ cấu cây trồng, đưa giống cam chất lượng cao về thử nghiệm. Ban đầu, chỉ có vài hộ trồng với diện tích nhỏ, nhưng khi thấy hiệu quả kinh tế vượt trội, phong trào trồng cam lan rộng nhanh chóng.

Theo thống kê của ngành nông nghiệp Hà Tĩnh, hiện toàn tỉnh có hàng nghìn héc-ta cam được trồng tập trung ở các huyện miền núi. Nhiều hộ gia đình có thu nhập từ 200 đến 500 triệu đồng mỗi năm.

Hà Tĩnh có nhiều xã miền núi như Vũ Quang, Hương Sơn, Kim Hoa… với điều kiện tự nhiên rất thuận lợi cho cây ăn quả có múi phát triển, đặc biệt là cam chanh và cam bù. Đất đồi tơi xốp, khả năng thoát nước tốt, độ dốc vừa phải và khí hậu mát mẻ là những yếu tố lý tưởng để cây cam sinh trưởng.

Tại Vũ Quang, người dân trước đây chủ yếu sống dựa vào sản xuất nhỏ lẻ, thu nhập bấp bênh từ trồng ngô, sắn, lúa rẫy. Nhưng nhờ chuyển đổi sang trồng cam, đời sống bà con đã có bước thay đổi rõ rệt.

Theo thống kê của chính quyền xã Vũ Quang, hiện toàn xã có khoảng 485 hộ trồng cam, với tổng diện tích trên 320 ha. Trong đó, diện tích cam chanh chiếm khoảng 190 ha, còn lại là cam bù và một số giống cam địa phương khác. Bình quân mỗi hộ có từ 0,5 – 2 ha cam, nhiều hộ mạnh dạn mở rộng quy mô lên 3 – 5 ha.

Bà Nguyễn Thị Hoa (ở xã Vũ Quang) có hơn 100 gốc cam chanh. Có nhiều cây có tuổi thọ gần 10 năm. Đây cũng là nguồn thu nhập chính của gia đình bà. Bình quân mỗi năm, vụ cam đưa lại thu nhập cho gia đình bà khoảng 80 triệu đồng.

“Ngày trước, một sào lúa chỉ cho thu nhập vài trăm nghìn đồng mỗi vụ, trong khi công chăm sóc lại nhiều. Từ khi chuyển sang trồng cam, gia đình tôi thu nhập ổn định hơn. Nhờ vậy, gia đình tôi đã thoát nghèo, xây nhà mới và có điều kiện cho con cái học hành đầy đủ”, bà Hoa cho hay.

Một điểm đáng chú ý là sự chuyển đổi của người dân không chỉ dừng lại ở quy mô nhỏ lẻ. Nhờ sự hỗ trợ của các chương trình khuyến nông, nhiều hộ đã thay đổi tư duy sản xuất, hình thành vùng chuyên canh cây cam tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật tiên tiến.

Trước đây, bà con chủ yếu trồng cam theo phương pháp truyền thống, ít quan tâm đến việc chăm sóc đúng quy trình, dẫn đến năng suất và chất lượng chưa cao. Từ khi mô hình sản xuất theo tiêu chuẩn VietGAP được triển khai, cây cam ở Vũ Quang và một số xã lân cận đã có bước “lột xác” về chất lượng.

Người dân được tập huấn kỹ thuật về chọn giống, cắt tỉa tán, tưới tiêu hợp lý, phòng trừ sâu bệnh, thu hoạch và bảo quản sau thu hoạch. Nhờ đó, năng suất tăng cao, chất lượng quả ngọt đậm, vỏ mỏng, mẫu mã đẹp, được thị trường ưa chuộng.

Còn ở xã Kim Hoa, Ông Lê Văn Hùng, một hộ có 3 ha cam, cho biết: “Trước đây tôi trồng theo kiểu ‘cha truyền con nối’, quả nhỏ, chua, bán không được giá. Sau khi được tập huấn VietGAP, tôi chăm sóc đúng quy trình, cây ít sâu bệnh, quả to đều. Mỗi năm, gia đình thu về từ 100 – 150 triệu đồng. Từ một hộ nghèo, giờ chúng tôi có cuộc sống khá giả.”

Đến nay, nhiều vườn cam ở vùng núi Hà Tĩnh đã từng bước khẳng định uy tín trên thị trường. Vào mùa thu hoạch (tháng 11 – 1 hàng năm), thương lái từ nhiều tỉnh như Hà Nội, Hải Phòng, Nghệ An… tìm đến tận vườn thu mua, giúp người dân không phải lo đầu ra.

Lãnh đạo UBND xã Kim Hoa cho biết,  việc chuyển đổi từ cây trồng truyền thống năng suất thấp sang cây cam chất lượng cao đã mở ra hướng đi mới cho nông dân địa phương. Từ những vườn cam trĩu quả, nhiều hộ dân đã thoát nghèo, từng bước làm giàu trên chính mảnh đất quê hương.

Hình ảnh những quả cam chín vàng rực rỡ trên triền đồi xanh mướt không chỉ là biểu tượng của sự no đủ, mà còn là minh chứng cho tinh thần lao động cần cù, bền bỉ của người dân Hà Tĩnh. Trong gian khó, họ vẫn tìm ra hướng đi phù hợp, biết tận dụng lợi thế tự nhiên, dám thay đổi để vươn lên làm chủ cuộc sống.

Cây cam đã, đang và sẽ tiếp tục là “trái ngọt” của sự đổi thay – giúp người dân miền núi Hà Tĩnh không chỉ thoát nghèo mà còn làm giàu bền vững, góp phần vào công cuộc xây dựng nông thôn mới, đưa quê hương ngày càng khởi sắc.