Giá tăng gần gấp đôi

Nhật Bản đang phải đối mặt với "cuộc khủng hoảng gạo" vì giá của loại lương thực chính ưa thích của nước này đã tăng gần gấp đôi trong năm qua trong bối cảnh lạm phát gia tăng và tình trạng thiếu hụt nguồn cung.

Dữ liệu của chính phủ công bố vào thứ Sáu 23/5 cho thấy giá gạo đã tăng 98,4% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 4, sau khi tăng 92,5% so với cùng kỳ năm ngoái vào tháng 3.

Sự gia tăng này đang làm căng thẳng ví tiền của người tiêu dùng Nhật Bản và làm giảm thêm sự ủng hộ của Thủ tướng Shigeru Ishiba và Đảng Dân chủ Tự do cầm quyền của ông.

Các biện pháp khẩn cấp như khai thác dự trữ gạo của chính phủ đã không làm giảm giá, giá đã tăng lên 5.000 yên (khoảng 35 USD) trong tháng này cho 5kg loại gạo Koshihikari phổ biến. Theo truyền thông Nhật Bản, các loại gạo khác đã đạt 4.200 yên (khoảng 29 USD) vào đầu tháng này.

“Chúng tôi không biết tại sao chúng tôi không thể đẩy giá xuống thấp hơn” - ông Ishiba nói với quốc hội Nhật Bản tuần này trong một phiên chất vấn. “Đầu tiên, chúng tôi sẽ tìm ra chính xác có bao nhiêu gạo và ở đâu”, ông nói.

Tim Harcourt, nhà kinh tế trưởng tại Viện Chính sách Công và Quản trị thuộc Đại học Công nghệ Sydney (UTS), cho rằng có một số yếu tố tiếp tục gây áp lực tăng giá gạo.

“Một là tình trạng mua sắm hoảng loạn do tin đồn về một trận động đất lớn” - ông nói, ám chỉ đến một tin đồn trên mạng về việc sẽ xảy ra động đất lớn vào tháng Bảy ở Nhật Bản. “Hai là tình trạng thiếu lúa mì do chiến tranh Nga-Ukraine khiến người ta thay thế lúa mì bằng gạo. Và thứ ba là sự phục hồi của ngành du lịch Nhật Bản và ngành dịch vụ khách sạn bùng nổ làm tăng nhu cầu về gạo”.

Tình trạng thiếu hụt cũng có liên quan đến mùa hè nóng bất thường vào năm 2023, dẫn đến vụ thu hoạch kém cho nông dân Nhật Bản.

Đối mặt với giá cả tăng cao, các nhà hàng trên khắp Nhật Bản và một số người tiêu dùng đã từ bỏ sở thích truyền thống của người Nhật Bản đối với gạo trồng tại địa phương và bắt đầu mua các loại gạo nhập khẩu rẻ hơn.

Nếu không được kiểm soát, "cuộc khủng hoảng gạo" của Nhật Bản có thể làm lu mờ triển vọng tương lai của chính phủ thiểu số của Thủ tướng Ishiba khi cử tri quay trở lại bỏ phiếu vào cuối năm nay cho cuộc bầu cử quốc hội.

Chính phủ ra tay

Ngày thứ Bảy 24/5, tân Bộ trưởng Nông nghiệp Nhật Bản Koizumi Shinjiro cho biết, chính phủ có kế hoạch bán gạo dự trữ quốc gia trực tiếp cho các nhà bán lẻ thông qua hợp đồng, nhằm đưa gạo ra thị trường với giá 2.000 yên (khoảng 14 USD) cho mỗi 5 kg, trong bối cảnh giá gạo tăng mạnh đang ảnh hưởng nặng nề đến người tiêu dùng.

Ông nói thêm, lô gạo dự trữ đầu tiên dự kiến sẽ lên kệ vào đầu tháng 6, khi làn sóng chỉ trích ngày càng gia tăng rằng chính phủ không kiểm soát được tình trạng tăng giá, gây ảnh hưởng lớn đến các hộ gia đình trong bối cảnh lạm phát tiếp tục vượt quá tốc độ tăng lương.

Ông Koizumi vừa nhậm chức hôm thứ Tư sau khi người tiền nhiệm từ chức vì phát ngôn liên quan đến quà tặng là gạo từ người ủng hộ. Ông cam kết sẽ bỏ qua các phiên đấu giá, vốn hạn chế khả năng kiểm soát giá của chính phủ, để bán gạo dự trữ trực tiếp cho các nhà bán lẻ.

Chính phủ của Thủ tướng Shigeru Ishiba dự kiến sẽ bắt đầu quy trình đàm phán hợp đồng vào thứ Hai, đồng thời nghiên cứu bán gạo giá rẻ qua mạng, nhằm đảm bảo phân phối rộng rãi trên toàn quốc.

Chính phủ dự kiến sẽ tung ra 300.000 tấn gạo trong đợt đầu và có thể bổ sung thêm nếu cần thiết. Ông Koizumi cũng cho biết sẽ công bố giá bán lẻ gạo hàng tuần theo từng khu vực, đồng thời xem xét lại các kênh phân phối.

Tuy nhiên, giới phân tích vẫn nghi ngờ liệu động thái này có thực sự kéo giảm giá gạo hay không, bởi nhu cầu tiêu thụ gạo nội địa hàng năm của Nhật Bản lên đến khoảng 6,7 triệu tấn, trong khi lượng gạo dự trữ là có hạn.