Thị trường biến động

Giá dầu tăng vào thứ Hai, sau khi quân đội Mỹ tuyên bố sẽ thực hiện phong tỏa vận chuyển hàng hải ở eo biển Hormuz - một động thái có thể thử thách thỏa thuận ngừng bắn hiện tại đồng thời làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu.

Dầu Brent, chuẩn mực dầu mỏ toàn cầu, đã tăng 7% lên gần 102 đô la một thùng — tăng 40% kể từ khi chiến tranh bắt đầu. Dầu WTI, chuẩn mực của Mỹ, cũng tăng với biên độ tương tự lên 103,5 đô la một thùng, cao hơn khoảng 54% so với trước khi chiến tranh фактически đóng cửa eo biển Hormuz.

Các thị trường chứng khoán lớn ở châu Á mở cửa giảm điểm vào thứ Hai do mối đe dọa phong tỏa của ông Trump làm gia tăng sự bất ổn trên các sàn giao dịch.

Chỉ số Nikkei 225 của Nhật Bản giảm 0,9% trong phiên giao dịch buổi sáng, trong khi chỉ số KOSPI của Hàn Quốc giảm hơn 1%.

Hợp đồng tương lai chứng khoán Mỹ, được giao dịch ngoài giờ thị trường thông thường, cũng giảm, với hợp đồng tương lai gắn liền với chỉ số S&P 500 giảm khoảng 0,8%.

Hôm Chủ nhật, ông Trump tuyên bố Hải quân Mỹ sẽ phong tỏa tất cả các tàu thuyền ra vào eo biển Hormuz, sau khi các cuộc đàm phán ngừng bắn giữa các quan chức Mỹ và Iran đổ vỡ vào cuối tuần trước.

Bộ Chỉ huy Trung ương Mỹ sau đó tuyên bố rằng họ sẽ chỉ chặn các tàu thuyền đi đến và đi từ Iran, còn các hoạt động giao thông khác sẽ không bị cản trở, động thái này dường như đã giảm bớt lời đe dọa áp đặt lệnh phong tỏa toàn diện của ông Trump.

Bộ chỉ huy cho biết lệnh phong tỏa sẽ có hiệu lực vào lúc 10 giờ sáng thứ Hai theo giờ miền Đông (21h cùng ngày giờ Hà Nội).

Mặc dù Iran đã cho phép một số lượng tàu thuyền hạn chế đi qua tuyến đường thủy này, với điều kiện phải được kiểm tra và cấp phép trước, nhưng lưu lượng giao thông đã giảm xuống mức rất thấp so với thời bình.

Mặc dù thỏa thuận ngừng bắn mong manh giữa Washington và Tehran chính thức vẫn còn hiệu lực đến ngày 22/4, nhưng theo công ty tình báo hàng hải Windward, chỉ có 17 tàu thuyền đi qua eo biển vào thứ Bảy, giảm so với khoảng 130 lượt tàu đi qua mỗi ngày trước khi chiến tranh nổ ra. Tính đến thứ Bảy, khoảng 3.200 tàu thuyền đã bị mắc kẹt ở phía tây eo biển.

Nguy cơ cuộc khủng hoảng trầm trọng hơn

Các nhà phân tích cảnh báo rằng kế hoạch phong tỏa hải quân Iran của Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ làm tê liệt hơn nữa hoạt động vận tải biển quốc tế, làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng năng lượng đang gây ảnh hưởng đến nền kinh tế toàn cầu.

Ông Trita Parsi, đồng sáng lập Viện Quincy về Quản trị Nhà nước có trách nhiệm (có trụ sở tại Mỹ), cho biết lệnh phong tỏa của Mỹ sẽ gây ra tác động dây chuyền trên toàn bộ nền kinh tế toàn cầu.

“Bất cứ điều gì hiện đang làm giảm lượng dầu mỏ trên thị trường sẽ đẩy giá dầu lên, từ đó sẽ tiếp tục đẩy giá khí đốt lên cao hơn nữa” - ông Parsi nói với Al Jazeera.

Ông Parsi cho biết, giá dầu có thể tăng lên trên 150 USD một thùng nếu lệnh phong tỏa gây ra sự trả đũa từ lực lượng Houthi do Iran hậu thuẫn ở Yemen, những người có thể đóng cửa eo biển Bab al-Mandeb, eo biển nối Biển Đỏ với Vịnh Aden và Ấn Độ Dương.

Eo biển này là tuyến đường xuất khẩu thay thế cho dầu khí vùng Vịnh.

Anas Alhajji, cựu chuyên gia kinh tế trưởng tại NGP Energy Capital Management, cho biết các tàu không thuộc Iran dự kiến sẽ tiếp tục tránh eo biển này bất chấp sự đảm bảo của quân đội Mỹ rằng họ sẽ không bị cản trở do phí bảo hiểm tăng cao. Tàu thuyền cũng có thể lo sợ bị Iran trả đũa.

“Do đó, việc ông Trump phong tỏa các cảng của Iran thực chất là phong tỏa eo biển Hormuz” - ông Alhajji nói với Al Jazeera.

Theo các nhà phân tích, việc giá dầu và khí đốt tăng lên cũng sẽ dẫn đến chi phí hóa chất, phân bón và nguyên liệu thô dùng để sản xuất nhựa tăng theo.

Cameron Johnson, một đối tác cấp cao tại công ty tư vấn chuỗi cung ứng Tidalwave Solutions có trụ sở tại Thượng Hải, cho biết ông dự đoán giá của nhiều nguyên liệu thô sẽ tăng trong vài tuần tới nếu Trump thực hiện lời đe dọa phong tỏa của mình.

“Yếu tố khó đoán nhất chính là khung thời gian của việc này” - Johnson nói với Al Jazeera.

“Nếu đây là một chiến thuật đàm phán - hãy nhớ rằng chúng ta vẫn còn 8 hoặc 9 ngày nữa mới hết hạn lệnh ngừng bắn - thì có lẽ nó không thực sự quan trọng. Nhưng nếu tình trạng này kéo dài đến cuối tháng và sang tuần đầu tiên của tháng Năm, bạn sẽ thấy giá nguyên liệu thô trên toàn thế giới tăng vọt”.

Deborah Elms, người đứng đầu chính sách thương mại tại Quỹ Hinrich ở Singapore, cho biết tình hình chuỗi cung ứng toàn cầu có thể trở nên "tồi tệ hơn nhiều" dưới lệnh phong tỏa.

“Một số vấn đề thì rõ ràng, nhưng nhiều vấn đề khác thì không. Ví dụ, giá vải sẽ tăng lên”, Elms nói với Al Jazeera.

Chad Norville, chủ tịch trang tin tức ngành dầu khí Rigzone, cho biết lời đe dọa của ông Trump là một đòn giáng mạnh nữa vào niềm tin rằng tình hình ở eo biển sẽ không bao giờ trở lại bình thường.

Ông cho biết, chỉ riêng mối đe dọa này thôi cũng có khả năng đẩy phí bảo hiểm cho các công ty vận tải biển và logistics tăng cao, đồng thời làm giảm khối lượng thương mại đi qua eo biển mỗi ngày.