Trong không khí linh thiêng của vùng đất cổ Chí Linh, các đại biểu, nhân dân và du khách thành kính tưởng nhớ công đức to lớn của Đệ Tam Tổ Trúc Lâm Huyền Quang Tôn giả; bày tỏ lòng tri ân sâu sắc đối với các bậc tiền nhân đã góp phần dựng xây, gìn giữ và phát huy giá trị văn hóa, truyền thống dân tộc.

Trúc Lâm Huyền Quang tên thật là Lý Đạo Tái, sinh năm Giáp Dần, niên hiệu Nguyên Phong thứ 4, tức năm 1254 đời vua Trần Thái Tông. Ông đỗ Tiến sĩ năm 21 tuổi, từng làm quan tại Viện Hàn lâm; song, ông đã từ bỏ chốn quan trường, quyết chí tu hành, học đạo, được Điều Ngự Giác Hoàng Trần Nhân Tông giao chuyên tâm biên soạn kinh sách về Phật học. Huyền Quang cùng với Phật Hoàng Trần Nhân Tông và Pháp Loa đi đến mọi miền đất nước để thuyết pháp, giảng kinh và trở thành vị tổ thứ ba của thiền phái Phật giáo Trúc Lâm.

Những năm tháng cuối đời, ông về trụ trì tại chùa Côn Sơn, hoằng dương Phật pháp, dựng Cửu Phẩm Liên Hoa, biên soạn kinh sách để truyền lại cho đời sau, có công lớn trong việc phát triển thiền phái Trúc Lâm, tôn tạo Côn Sơn thành tăng viện Kỳ Lân - một chốn tổ của Phật giáo Trúc Lâm.

Ngày 23 tháng Giêng năm Khai Hựu thứ 6, tức năm 1334, Tổ Huyền Quang viên tịch tại Chùa Côn Sơn, được Thái Thượng Hoàng Trần Minh Tông ban Thụy hiệu: Trúc Lâm thiền sư Đệ tam đại, đặc phong tự pháp Huyền Quang Tôn giả. Từ đó, ngày giỗ Tổ Huyền Quang đã trở thành cội nguồn của Lễ hội truyền thống mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc.

Với giá trị hết sức đặc biệt, Khu di tích Côn Sơn, Kiếp Bạc đã được xếp hạng di tích quốc gia năm 1962; Lễ hội truyền thống Côn Sơn - Kiếp Bạc được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia năm 2012. Đặc biệt, tháng 7/2025, Quần thể di tích và danh thắng Yên Tử - Vĩnh Nghiêm - Côn Sơn, Kiếp Bạc được UNESCO ghi danh là di sản Di sản thế giới

Phát biểu tại lễ tưởng niệm, ông Nguyễn Minh Hùng, Phó Chủ tịch UBND TP Hải Phòng khẳng định, lịch sử hào hùng đã để lại cho Hải Phòng những di sản văn hóa vô giá. Song song với phát triển kinh tế, Hải Phòng xác định công tác bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa là nhiệm vụ trọng tâm, vừa gìn giữ bản sắc văn hóa truyền thống, vừa tạo động lực phát triển ngành du lịch và kinh tế địa phương.

Trong lễ khai hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc, nhân dân và du khách còn được thưởng thức chương trình nghệ thuật “Côn Sơn, Kiếp Bạc - mạch nguồn di sản”. Chương trình được dàn dựng công phu, tái hiện không gian văn hóa - lịch sử của vùng đất địa linh nhân kiệt, tôn vinh hào khí Đông A và tinh thần nhập thế của Phật giáo Trúc Lâm

Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc năm 2026 được tổ chức 12 ngày (từ ngày 26/02 đến ngày 11/3/2026) với nhiều hoạt động đặc sắc như: Lễ dâng hương; lễ tế khai xuân; tuần Văn hóa, Du lịch và Xúc tiến Thương mại Lễ hội mùa Xuân Côn Sơn - Kiếp Bạc; ngày hội sách Di sản và trưng bày chuyên đề “Khoảnh khắc di sản”; giải việt dã và bán marathon: “Côn Sơn, Kiếp Bạc - Hành trình di sản thế giới”…

Lễ hội năm nay có nhiều điểm mới, đặc sắc; các nghi lễ truyền thống được nâng cấp về quy mô, làm nổi bật giá trị văn hóa, tư tưởng và tinh thần của Thiền phái Trúc Lâm và giá trị di sản văn hóa thế giới Côn Sơn - Kiếp Bạc.