Cuộc điều tra bắt đầu vào mùa hè năm ngoái khi một người đàn ông họ Lưu ở Bắc Kinh nhận được một chiếc bánh sinh nhật được trang trí bằng một bông hoa không ăn được, theo nhiều nguồn tin từ truyền thông nhà nước.

Lưu đặt bánh qua một nền tảng giao hàng trực tuyến và không hài lòng với món hàng đã mua, nên anh ta đã báo cáo người bán cho chính quyền địa phương.

Các nhà chức trách đã phát hiện ra một chuỗi cửa hàng bánh ngọt giả mạo, tự nhận có gần 400 địa điểm, hoạt động với giấy phép kinh doanh thực phẩm giả mạo và không có cửa hàng thực tế nào.

Vụ việc đã dẫn đến một cuộc điều tra quy mô toàn quốc và phơi bày một chuỗi cung ứng thực phẩm ngầm, trong đó người bán sẽ thu tiền đơn hàng của khách hàng rồi đăng đơn hàng đó lên một nền tảng trung gian để các nhà sản xuất khác đấu thầu, và người trả giá thấp nhất sẽ được chọn để thực hiện đơn hàng, dẫn đến việc chất lượng và an toàn thực phẩm bị ảnh hưởng.

Tổng cộng, hơn 67.000 người bán hàng "ma" như vậy đã bị phát hiện, bán được hơn 3,6 triệu chiếc bánh, theo hãng thông tấn nhà nước Tân Hoa Xã đưa tin.

Cơ quan quản lý thị trường nhà nước Trung Quốc, Cục Quản lý Thị trường, đã kết luận trong cuộc điều tra tuần trước rằng 7 nền tảng giao hàng lớn, bao gồm PDD (chủ sở hữu của Temu), Alibaba, Douyin của ByteDance, Meituan và JD.com, đã không bảo vệ khách hàng một cách đầy đủ và không xác minh đúng cách giấy phép của các nhà cung cấp thực phẩm.

Theo Tân Hoa Xã, nước này đã áp đặt mức phạt kỷ lục lên tới 3,6 tỷ nhân dân tệ (528 triệu USD) - mức phạt lớn nhất kể từ khi sửa đổi luật an ninh lương thực của quốc gia vào năm 2015 .

Cuộc điều tra kéo dài 10 tháng nhấn mạnh nỗ lực của Bắc Kinh trong việc trấn áp cạnh tranh giá cả gay gắt, vốn đã đẩy các công ty vào một vòng xoáy tự hủy hoại không bền vững, trong trường hợp này là giảm giá trên các nền tảng giao hàng với cái giá phải trả là sự an toàn thực phẩm.

Được biết đến với tên gọi nội suy hoặc tân tiến hóa ở Trung Quốc, cuộc chiến giá cả khốc liệt đã lan rộng khắp các ngành công nghiệp trong những năm gần đây, từ xe điện đến tấm pin mặt trời. Xu hướng này đã làm trầm trọng thêm vấn đề giảm phát của Trung Quốc và gây áp lực lên nền kinh tế khi giá cả giảm và tiêu dùng suy yếu.

Đáp lại, Bắc Kinh đã phát động chiến dịch chống tham nhũng vào năm ngoái, cam kết kiềm chế những hành vi không lành mạnh như vậy trên toàn nền kinh tế.

"Các doanh nghiệp thực phẩm và đồ uống đã buộc phải hy sinh chất lượng và thu hẹp biên lợi nhuận, đẩy toàn ngành vào vòng xoáy thua lỗ chỉ để tạo ra sản lượng lớn" - tờ Kinh tế Nhật báo viết về cuộc chiến giao đồ ăn.

Flora Chang, một nhà phân tích tại công ty dịch vụ tài chính S&P Global Ratings, nói với CNN rằng sự can thiệp chủ động của chính phủ đã có một số hiệu quả bước đầu trong việc kiềm chế cạnh tranh không lành mạnh, nhưng các nền tảng có thể tìm ra những cách thức cạnh tranh khác, bao gồm cả việc sử dụng trợ cấp dưới các hình thức khác.

“Tuy nhiên, các khoản phạt đang mở đường cho các nền tảng cạnh tranh nhiều hơn về chất lượng… Nhìn chung, điều này cho thấy giai đoạn tồi tệ nhất của cạnh tranh không lành mạnh có thể đã qua, mặc dù con đường phục hồi lợi nhuận vẫn còn xa vời” - Chang nói.

Trong một ví dụ được Tân Hoa Xã tiết lộ, một người tiêu dùng đã trả 252 nhân dân tệ (35 USD) cho một chiếc bánh đường kính 15cm, nhưng đơn hàng đã được âm thầm bán lại thông qua một nền tảng trung gian, nơi các nhà cung cấp đấu giá 100, 90 và 80 nhân dân tệ để thực hiện, người trả giá thấp nhất sẽ thắng. Kết quả là người bán "ma" bỏ túi gần một nửa giá mà người tiêu dùng đã trả, trong khi nền tảng giao hàng thu về 20% phí dịch vụ - chỉ còn lại 30% và một khoản lợi nhuận rất nhỏ cho người thợ làm bánh thực sự.

“Đây không phải là một hành vi vi phạm nhỏ, mà là một hình thức hoạt động bất hợp pháp mới - một hình thức đã được công nghiệp hóa và mở rộng quy mô” - ông Han Bing, một quan chức thuộc Cục Quản lý Thị trường Nhà nước, nói với Tân Hoa Xã.

Hành động kháng cự

Theo tờ China Quality Daily (Nhật báo Chất lượng Trung Quốc) thuộc sở hữu nhà nước, trong quá trình lập bản đồ chuỗi cung ứng bất hợp pháp, các nhà chức trách đã gặp phải sự thiếu hợp tác từ các nhân viên của các nền tảng giao hàng .

Có lần, khi các nhà chức trách đang thẩm vấn một nhân viên của một trong những dịch vụ giao đồ ăn lớn nhất nước, một đồng nghiệp gần đó lặng lẽ viết dòng chữ “hãy im lặng” lên một tờ giấy in khổ A4 và đưa cho họ. Khi các quan chức nhận thấy, người đó đã vò nát tờ giấy và nuốt chửng nó trước mặt mọi người.

Trong một vụ việc khác xảy ra tại cùng một công ty không được nêu tên vào tháng 12, người đứng đầu bộ phận an ninh đã dẫn một nhóm người xông vào hiện trường điều tra, xô đẩy và hành hung các nhân viên thực thi pháp luật, theo thông tin từ phương tiện truyền thông.

Vài ngày sau, một vị giám đốc điều hành đột ngột ngã quỵ trong lúc thẩm vấn và được đưa đi bằng xe cứu thương, nhưng sau đó các bác sĩ kết luận không có vấn đề sức khỏe nghiêm trọng nào, theo các bản tin truyền thông.

Các nhà điều tra mô tả những vụ việc này là một phần của chuỗi hành vi cản trở. Ngay cả khi các công ty khác không trực tiếp đối đầu, họ vẫn trì hoãn, chống lại việc giao nộp dữ liệu hoặc cung cấp thông tin không đầy đủ cho các cơ quan chức năng.

Cơ quan quản lý thị trường đã áp dụng mức phạt nặng nhất đối với PDD trong số 7 công ty bị phạt, lên tới 1,5 tỷ nhân dân tệ (221 triệu USD), với lý do gã khổng lồ thương mại điện tử này liên tục từ chối cung cấp thông tin liên quan, nộp tài liệu sai sự thật và đôi khi có hành vi chống đối bạo lực đối với việc thực thi pháp luật.

Trong một tuyên bố trực tuyến hồi tuần trước, PDD cho biết họ sẽ tuân thủ các hình phạt, đồng thời cam kết coi đây là bài học để cải thiện hoạt động của mình.

Alibaba, Douyin, Meituan và JD đã đưa ra những tuyên bố tương tự, nói rằng họ thành tâm chấp nhận các hình phạt và sẽ tăng cường việc tuân thủ và quản trị để loại bỏ các hành vi sai trái.