Những lớp học không phấn trắng

Không phải bảng đen hay phấn trắng, những "lớp học" của nông dân Lạng Sơn thời 4.0 là những buổi tập huấn ngay tại nhà văn hóa thôn. Ở đó, với những chiếc điện thoại thông minh được kết nối Internet đã trở thành một "nông cụ" mới và những khái niệm tưởng chừng xa lạ như "sàn thương mại điện tử", "livestream bán hàng" hay "thanh toán QR code"… đang dần trở nên quen thuộc với người nông dân.

Đây chính là cốt lõi của phong trào "Bình dân học vụ số" mà tỉnh Lạng Sơn đang nỗ lực triển khai trong những năm qua. Với nòng cốt của phong trào là 1.646 Tổ Công nghệ số cộng đồng với gần 9.000 thành viên, những người đóng vai trò "cầm tay chỉ việc", đưa công nghệ số gõ từng nhà.

Đóng góp vào thành công đó từ năm 2023 đến nay, các cấp Hội Nông dân tỉnh Lạng Sơn đã tổ chức được 122 hội nghị, tập huấn cho trên 12.200 lượt hội viên về kỹ năng số thiết thực.

Áp dụng công nghệ số vào trồng na anh Nguyễn Văn Cường ở xã Chi Lăng cho hay: Mọi thứ bắt đầu thay đổi khi tôi được tham gia các lớp tập huấn về chuyển đổi số do Hội Nông dân tổ chức.Về nhà tối đã mạnh dạn đầu tư hệ thống tưới thông minh, có thể điều khiển từ xa qua điện thoại, giúp năng suất cây trồng tăng gấp 1,5 lần.

Cùng với sản xuất, trong việc bán hàng anh Cường cũng đã mạnh dạn sử dụng Zalo, Facebook để quảng bá và bán sản phẩm na của gia đình mình tới bạn bè.

Chính vì vậy những quả na của gia đình anh Cường giờ đây không chỉ bán ở chợ truyền thống mà đã được các khách hàng ở TP.Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và nhiều tỉnh thành khác biết đến, gọi điện đặt hàng.

Việc bán hàng Online đến trực tiếp người tiêu dùng không qua trung gian cũng góp phần lợi nhuận tăng từ 20-30%. Năm 2025, sau khi trừ chi phí, gia đình anh Cường dự kiến thu về trên 300 triệu đồng.

Không chỉ các hộ cá thể, các hợp tác xã cũng đang thay đổi mạnh mẽ. Hợp tác xã Thạch đen Hồng Nhung ở xã Thất Khê từng sản xuất thủ công, mỗi ngày chỉ làm được vài trăm hộp thạch, chất lượng không ổn định, đầu ra bấp bênh.

Nhờ chuyển đổi số, Hợp tác xã đã đầu tư máy móc hiện đại, tự động hóa nhiều công đoạn, nâng sản lượng lên 1.200-1.500 hộp mỗi ngày với tỷ lệ thành công đạt 100%.

Chị Hà Thị Tuyết Nhung - Giám đốc Hợp tác xã Thạch đen Hồng Nhung cho biết: Áp dụng chuyển đổi số sản phẩm của Hợp tác xã đã có bao bì chuyên nghiệp, mã QR truy xuất nguồn gốc và được đưa lên các sàn thương mại điện tử lớn, tiếp cận khách hàng toàn quốc. Nhờ đó, Hợp tác xã tạo việc làm ổn định cho hàng chục lao động với thu nhập từ 5-10 triệu đồng/tháng.

Thành công của anh Cường và Hợp tác xã Hồng Nhung đã góp phần vào thành quả chung trong chuyển đổi số của tỉnh Lạng Sơn. Tính đến nay, Lạng Sơn đã có 413 sản phẩm được đưa lên sàn thương mại điện tử và hơn 12.756 hộ sản xuất nông nghiệp được hỗ trợ mở tài khoản thanh toán điện tử.

Con đường chông gai phía trước

Dù những kết quả ban đầu rất đáng khích lệ, nhưng để "Bình dân học vụ số" thực sự tạo ra một cuộc cách mạng bền vững, Lạng Sơn vẫn còn đối mặt với không ít thách thức. Rào cản lớn nhất chính là hạ tầng viễn thông còn manh mún ở nhiều nơi.

Ở những vùng sâu, vùng xa, tình trạng "sóng yếu, mạng chập chờn" vẫn đang là chuyện thường ngày, gây khó khăn cho việc ứng dụng công nghệ.

Đặc biệt, tỷ lệ người dân có smartphone ở nhiều vùng miền núi chỉ khoảng 25%, thấp so với mức trung bình 75% của cả nước.

Bên cạnh đó là rào cản về tư duy, một số người nông dân xứ Lạng vẫn đang giữ thói quen canh tác, mua bán truyền thống và nhiều hội viên nông dân là những người lớn tuổi vì vậy vốn khó tiếp cận và làm chủ công nghệ.

Vấn đề vốn đầu tư cũng là một bài toán nan giải. Chi phí để lắp đặt hệ thống tưới tự động, nhà màng hay các thiết bị cảm biến là không hề nhỏ đối với các hộ nông dân quy mô nhỏ lẻ.

Cuối cùng, một mối nguy hiện hữu và ngày càng phức tạp chính là tội phạm công nghệ cao, tình trạng lừa đảo chiếm đoạt tài sản trên mạng xã hội đang diễn biến phức tạp, với thủ đoạn ngày càng tinh vi.

Để "cú hích" số thực sự bền vững, cần một sự vào cuộc đồng bộ và quyết liệt hơn nữa. Các ngành chức năng cần chỉ đạo doanh nghiệp viễn thông đầu tư, mở rộng mạng Internet băng thông rộng đến vùng sâu, vùng xa, đồng thời có chính sách hỗ trợ cước phí để khuyến khích nông dân tiếp cận mạng 4G, 5G.

Bên cạnh đó, cần có chính sách hỗ trợ vốn, tín dụng ưu đãi thiết thực hơn cho nông dân để họ mạnh dạn đầu tư công nghệ. Các ngân hàng cần đơn giản hóa thủ tục để dòng vốn đến được với đúng người, đúng lúc.

Vai trò của các Tổ Công nghệ số cộng đồng cần tiếp tục được phát huy, không chỉ hướng dẫn kỹ năng cơ bản mà còn phải thường xuyên cập nhật, cảnh báo về các thủ đoạn lừa đảo, trở thành "lá chắn" an toàn cho người dân. Chuyển đổi số đang là một trong những lời giải quan trọng, trực tiếp giải quyết khâu thông tin và phân phối, vốn là nguyên nhân cốt lõi của bài toán "được mùa, mất giá".

Hành trình chuyển đổi số trong nông nghiệp Lạng Sơn mới chỉ ở giai đoạn đầu nhưng đã cho thấy những tín hiệu rất tích cực. Đây không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà là câu chuyện về sự thay đổi tư duy, về khát vọng làm giàu và làm chủ cuộc sống của người nông dân.

Con đường phía trước còn nhiều chông gai, nhưng với hướng đi đúng đắn và sự đồng lòng, hy vọng về một ngày không xa, điệp khúc "được mùa, mất giá" sẽ chỉ còn là ký ức trên những cánh đồng xứ Lạng.