Khi chính sách hợp lòng dân

Khu rừng đặc dụng Mẫu Sơn từ lâu đã nổi tiếng với hệ sinh thái đa dạng, là nơi trú ngụ của nhiều loài thảo dược quý hiếm như: Bảy lá một hoa, lan kim tuyến, sa nhân tím và đặc biệt là cây Khôi nhung. Các loài cây này bao đời nay không chỉ là một phần trong các bài thuốc dân gian của người dân tộc Dao mà còn là nguồn thu nhập của nhiều hộ gia đình nơi đây.

Tuy nhiên, dưới áp lực kinh tế cùng với việc khai thác tự phát, thiếu kiểm soát đã đẩy nhiều loài dược liệu quý, trong đó có cây khôi nhung đến bờ vực cạn kiệt, thậm chí là tuyệt chủng.

Trước thực trạng đó, những năm qua Ban Quản lý rừng đặc dụng và phòng hộ (thuộc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lạng Sơn) đã có nhiều trăn trở trong tìm hướng đi mới, vừa bảo tồn được nguồn gen bản địa, vừa tạo sinh kế bền vững cho người dân vùng đệm. Nhiều mô hình đã được thử nghiệm, nhưng mô hình trồng cây Khôi nhung dưới tán rừng đang cho thấy những kết quả vượt trội và đầy hứa hẹn.

Ông Mã Văn Hiện - Phó Trạm trưởng Trạm quản lý, bảo vệ Rừng Đặc dụng và Phòng hộ Mẫu Sơn (thuộc Ban Quản lý Rừng Đặc dụng và Phòng hộ) cho hay: Để giúp bà con nơi đây có thu nhập và bảo tồn được nguồn gen quý, từ năm 2022 chúng tôi đã hỗ trợ bà con nông dân trồng cây khôi nhung.

Đơn vị đã hỗ trợ 33 hộ gia đình (56.659 cây giống, 11.330 kg phân bón NPK, 22.650kg phân bón hữu cơ, công lao động, kỹ thuật) trồng được 10,3 ha cây khôi nhung, tỷ lệ sống đạt 90%. Đến nay cây khôi nhung phát triển rất tốt phù hợp với điều kiện tự nhiên và trình độ, kiến thức của người dân.

Điểm mấu chốt đã tạo nên thành công của mô hình là phương thức hỗ trợ thiết thực và hiệu quả: Nhà nước đã hỗ trợ 100% chi phí cây giống và phân bón, đồng thời hỗ trợ 50% nhân công, phần còn lại do các hộ gia đình đối ứng bằng phân chuồng và công sức lao động.

Cách làm này không chỉ giảm bớt gánh nặng về tài chính cho người dân ở Mẫu Sơn, bởi đa phần các hộ còn nhiều khó khăn, bên cạnh đó còn đề cao vai trò chủ thể và trách nhiệm của họ trong việc phát triển mô hình.

Quá trình lựa chọn hộ tham gia cũng được tiến hành một cách cẩn trọng, ưu tiên những gia đình có nguyện vọng, có đủ nhân lực và quỹ đất, cam kết tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật.

Chính sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban Quản lý Rừng Đặc dụng và Phòng hộ với Chính quyền địa phương và người dân đã tạo nên một nền tảng vững chắc cho sự thành công của dự án.

Anh Hoàng Tiến Quang, một trong số những hộ dân tham gia mô hình từ tháng 12/2024 phấn khởi chia sẻ: Gia đình tôi đã trồng được 3.000 cây khôi nhung, đến nay cây phát triển rất tốt. Chúng tôi được hỗ trợ cả về giống lẫn kỹ thuật chăm sóc nên rất yên tâm.

Cùng chung niềm vui như anh Quang, chị Lương Thị Mũi cho hay: Được nhà nước hỗ trợ trồng theo hướng dẫn của cán bộ Trạm quản lý, bảo vệ rừng đặc dụng và phòng hộ Mẫu Sơn, tôi thấy cũng dễ trồng, lại tận dụng được tán rừng hồi sẵn có của gia đình. Mong rằng việc kết hợp này sẽ mang lại lợi ích kinh tế kép cho chúng tôi sau này.

Những chia sẻ chân thành từ người dân tham gia dự án chính là thước đo chính xác nhất cho hiệu quả của mô hình. Cây khôi nhung không chỉ phủ xanh đất trống dưới tán rừng mà còn gieo vào lòng người dân niềm tin và hy vọng về một tương lai tươi sáng hơn.

Hiệu quả kép từ kinh tế và và môi trường

Thành công của mô hình trồng khôi nhung dưới tán rừng hồi không chỉ dừng lại ở những con số về diện tích hay tỷ lệ cây sống. Nó mở ra một hướng phát triển kinh tế bền vững, mang lại "hiệu quả kép" cả về kinh tế và môi trường.

Về mặt kinh tế, cây khôi nhung đang cho thấy giá trị thương mại đầy tiềm năng. Với giá bán lá tươi trên thị trường dao động từ 30.000 - 50.000 đồng/kg, đây là một nguồn thu nhập đáng kể cho các hộ gia đình, bởi chỉ sau khoảng 8 tháng trồng, người dân đã có thể tỉa lá từ những cây phát triển tốt để bán.

Hiện tại trên địa bàn xã Mẫu Sơn đang có Hợp tác xã Nông trang sinh thái Mẫu Sơn đứng ra thu mua sản phẩm những cây dược liệu cho bà con nông dân, từ đó giải quyết bài toán đầu ra quan trọng.

Hơn nữa, cây khôi nhung có thể nhân giống bằng cả hạt và hom, mở ra cơ hội cho các hộ gia đình phát triển việc bán cây giống trong tương lai, tạo thêm một nguồn thu nhập bền vững.

Về mặt môi trường và xã hội, mô hình đã tận dụng hiệu quả diện tích đất dưới tán rừng hồi vừa tăng hiệu quả sử dụng đất, vừa góp phần nâng cao khả năng phòng hộ, bảo vệ môi trường, giảm thiểu lũ lụt.

Việc phát triển kinh tế tại chỗ giúp người dân Mẫu Sơn an cư lạc nghiệp, giảm áp lực khai thác tài nguyên từ rừng đặc dụng, từ đó góp phần bảo vệ đa dạng sinh học và phòng cháy chữa cháy rừng.

Bên cạnh những thành công bước đầu, việc nhân rộng mô hình vẫn còn đối mặt với không ít thách thức do người dân sinh sống tại vùng đệm khu vực rừng đặc dụng Mẫu Sơn với hơn 90% người dân tộc Dao đời sống còn nhiều khó khăn, thiếu vốn đầu tư sản xuất và còn tâm lý trông chờ vào sự hỗ trợ của nhà nước.

Nguồn vốn hỗ trợ hiện tại còn hạn hẹp, chưa đáp ứng được nhu cầu lớn của người dân. Diện tích trồng còn nhỏ lẻ, chưa tạo thành vùng sản xuất hàng hóa tập trung, gây khó khăn cho việc chế biến và tiêu thụ sản phẩm quy mô lớn.

Để khắc phục những khó khăn này, bà Nguyễn Thùy Linh – Phó Giám đốc Ban Quản lý rừng đặc dụng và phòng hộ cũng đã đưa ra một số những phương hướng cụ thể trong thời gian tới: Trước hết, Ban sẽ tiếp tục thực hiện các chính sách hỗ trợ của Chính phủ và của tỉnh Lạng Sơn về hỗ trợ đầu tư phát triển rừng đặc dụng; quy hoạch tổng thể phát triển dược liệu; đề án phát triển lâm nghiệp bền vững của tỉnh.

Đồng thời tăng cường tuyên truyền, tập huấn kỹ thuật cho người dân. Mục tiêu dài hạn là mở rộng diện tích trồng, hình thành vùng nguyên liệu tập trung, tạo việc làm và hạn chế tối đa tác động tiêu cực vào rừng đặc dụng.

Giờ đây từ những mầm xanh của cây khôi nhung đang vươn mình mạnh mẽ dưới tán rừng hồi, có thể thấy được một con đường mới, một tương lai tươi sáng đang mở ra với đồng bào các dân tộc xã Mẫu Sơn.

Tin tưởng rằng với sự đồng hành của nhà nước, sự quyết tâm của chính quyền và sự cần cù, sáng tạo của người dân, vàng xanh từ cây khôi nhung sẽ không chỉ là câu chuyện của Mẫu Sơn mà còn trở thành hình mẫu, lan tỏa tinh thần phát triển kinh tế lâm nghiệp bền vững trên khắp các vùng cao của tỉnh Lạng Sơn.

Khôi nhung (còn gọi là khôi tía) có tác dụng hỗ trợ điều trị đau dạ dày, viêm loét dạ dày tá tràng, làm dịu các triệu chứng như: ợ nóng, ợ chua, đầy hơi, đồng thời kháng khuẩn, chống viêm và làm lành vết thương. Ngoài ra, khôi nhung còn giúp điều trị các bệnh ngoài da như ghẻ lở, mẩn ngứa, mề đay, và các bệnh hô hấp như viêm họng, viêm phế quản.