Phí tăng đồng loạt trước mùa cao điểm

Ngày 15/12, Shopee phát đi thông báo về việc điều chỉnh một loạt chính sách phí, với lý do nhằm “đảm bảo hệ sinh thái vận hành hiệu quả và tiếp tục mang lại giá trị thiết thực cho người bán”. Tuy nhiên, khi đi sâu vào các hạng mục cụ thể, có thể thấy gánh nặng chi phí đối với người bán, nhất là nhóm Shopee Mall, đang gia tăng rõ rệt.

Khác với người bán thông thường, các gian hàng Mall vốn được xem là “chuẩn mực” về thương hiệu, chất lượng và dịch vụ. Đổi lại, họ phải chấp nhận mức phí cao hơn để được gắn nhãn Mall, hưởng các ưu đãi hiển thị và niềm tin từ người tiêu dùng. Nay, khi các loại phí tiếp tục được điều chỉnh tăng, áp lực chi phí càng đè nặng lên nhóm này.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc Shopee điều chỉnh phí dịch vụ Gói Voucher Xtra – công cụ được nhiều gian hàng Mall sử dụng để kích cầu và duy trì khả năng cạnh tranh.

Trước ngày 29/12, mức phí áp dụng là 2,5% giá trị mỗi sản phẩm, với trần 50.000 đồng/sản phẩm. Từ ngày 29/12, Shopee chuyển sang áp dụng mức phí mới 3% hoặc 4%, tùy theo ngành hàng.

Cụ thể, các ngành Điện tử, Nhà cửa & Đời sống, Tiêu dùng nhanh (trừ Sức khỏe và Sắc đẹp) phải chịu mức phí cao nhất, lên tới 4% giá trị sản phẩm. Các ngành hàng còn lại áp dụng mức 3%, với trần phí giữ nguyên ở mức 50.000 đồng/sản phẩm. Khoản phí này được tính trên các đơn giao thành công hoặc đơn hoàn tiền ngay, trừ trường hợp hoàn do chưa nhận được hàng.

Việc phân loại phí theo ngành cho thấy Shopee đang ưu tiên tối ưu doanh thu từ những nhóm ngành có giá trị đơn hàng lớn, tần suất giao dịch cao. Tuy nhiên, với người bán, đặc biệt là các shop Mall có biên lợi nhuận mỏng, chỉ cần tăng thêm 1–1,5% phí cũng đủ để “ăn mòn” đáng kể lợi nhuận.

Không dừng lại ở đó, Shopee cũng cập nhật chính sách đồng tài trợ mã ưu đãi. Theo cơ chế mới, Shopee chi trả 70% giá trị mã khuyến mãi, trong khi người bán phải chia sẻ 30% còn lại, với mức tối đa 50.000 đồng/sản phẩm.

Về lý thuyết, đây là mô hình “chia sẻ trách nhiệm”, nhưng trên thực tế, người bán đang phải gánh thêm một khoản chi phí cố định cho mỗi đơn hàng sử dụng mã ưu đãi. Trong bối cảnh cạnh tranh khuyến mãi ngày càng khốc liệt, việc không tham gia mã giảm giá đồng nghĩa với việc mất đơn, giảm hiển thị. Còn nếu tham gia, chi phí bán hàng lại tiếp tục đội lên.

Đáng chú ý hơn cả là việc Shopee tiếp tục điều chỉnh phí cố định đối với người bán Shopee Mall, với mức tăng ở nhiều ngành hàng.

Ở nhóm Nhà cửa & Đời sống, phí cố định có thể lên tới 16,1%. Nhóm Tiêu dùng nhanh như Sắc đẹp, Sức khỏe, Mẹ & Bé ghi nhận mức phí mới cao nhất, lên tới 17,8%. Nhóm Thời trang dao động từ 15% đến 16,1%, trong khi nhóm Điện tử cũng được điều chỉnh tăng ở hầu hết các ngành hàng cấp 2, tùy từng loại sản phẩm.

Shopee cho biết các mức phí này đã bao gồm thuế giá trị gia tăng (GTGT), được tính trực tiếp trên giá trị mỗi sản phẩm và cấn trừ ngay trên từng đơn hàng giao thành công hoặc đơn hoàn tiền ngay, trước khi tiền bán hàng được chuyển vào số dư tài khoản của người bán.

Với cách tính này, người bán gần như không có “độ trễ” để xoay vòng dòng tiền, trong khi tỷ lệ chi phí bị trừ ngay trên mỗi đơn ngày càng cao.

Biên lợi nhuận co hẹp, người bán loay hoay xoay sở

Việc Shopee tăng phí diễn ra đúng thời điểm mùa mua sắm cuối năm đang đến gần – giai đoạn được xem là “mùa gặt” của thương mại điện tử. Thế nhưng, thay vì kỳ vọng bù đắp doanh thu sau một năm nhiều biến động, không ít người bán lại đứng trước nỗi lo chi phí leo thang.

Với các gian hàng Mall, vốn phải duy trì nhiều chương trình khuyến mãi, đầu tư hình ảnh, dịch vụ hậu mãi và logistics, biên lợi nhuận thực tế không cao như nhiều người lầm tưởng. Khi hàng loạt loại phí cùng tăng, chi phí bán hàng trên mỗi đơn có thể đội thêm vài phần trăm – con số không hề nhỏ trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt.

Nhiều người bán buộc phải đứng trước lựa chọn khó khăn: hoặc tăng giá bán để bù chi phí, chấp nhận rủi ro giảm sức cạnh tranh; hoặc tiếp tục “cắn răng” giữ giá, đồng nghĩa với việc lợi nhuận bị bào mòn, thậm chí hòa vốn hoặc lỗ.

TikTok Shop: phí xử lý đơn hàng gây “bão” phản ứng

Không chỉ Shopee, TikTok Shop cũng là tâm điểm chú ý khi thông báo áp dụng thêm phí xử lý đơn hàng dịp cuối năm. Cụ thể, từ ngày 27/10, nền tảng này chính thức thu phí 3.000 đồng cho mỗi đơn giao thành công.

Theo TikTok Shop, khoản phí này nhằm phục vụ việc nâng cấp hệ thống kho vận, phát triển các tính năng trí tuệ nhân tạo (AI) hỗ trợ người bán và cải thiện trải nghiệm người tiêu dùng. Tuy nhiên, ngay sau khi chính sách được công bố, làn sóng phản ứng mạnh mẽ đã lan rộng trong cộng đồng người bán, đặc biệt là nhóm tiểu thương và hộ kinh doanh nhỏ lẻ.

Đáng chú ý, đây đã là lần tăng phí thứ hai chỉ trong vòng 3 tháng. Trước đó, vào tháng 7/2025, TikTok Shop đã điều chỉnh chính sách trợ giá vận chuyển (SPF), khiến chi phí vận hành của người bán tăng đáng kể.

Nếu trước đây, người bán trên TikTok Shop chỉ phải chi khoảng 3–4% giá trị đơn hàng cho phí nền tảng, thì nay bức tranh chi phí đã thay đổi hoàn toàn.

Với các loại phí mới, bao gồm phí giao dịch 5%, phí xử lý đơn 3.000 đồng, cùng chi phí vận chuyển, quảng cáo và khuyến mãi, tổng chi phí bán hàng hiện có thể chiếm tới 17% doanh thu mỗi đơn. Đây là mức chi phí không hề thấp, đặc biệt với các mặt hàng giá trị thấp hoặc biên lợi nhuận mỏng.

Trong bối cảnh đó, không ít người bán buộc phải cắt giảm ngân sách quảng cáo, thu hẹp danh mục sản phẩm hoặc thậm chí rời bỏ nền tảng nếu không còn khả năng duy trì lợi nhuận.

Xu hướng chung của các sàn TMĐT

Thực tế cho thấy, việc tăng phí không còn là câu chuyện riêng của Shopee hay TikTok Shop. Trong năm 2025, cả Shopee và Lazada đều đã có những điều chỉnh đáng kể.

Shopee áp dụng phí hạ tầng 3.000 đồng/đơn từ tháng 7/2025, trong khi Lazada bổ sung thêm các khoản phí dịch vụ và quảng bá ở một số danh mục hàng hóa. Các động thái này phản ánh xu hướng chung: sau giai đoạn “đốt tiền” để giành thị phần, các sàn TMĐT đang bước vào giai đoạn tối ưu hóa lợi nhuận và tái cấu trúc mô hình kinh doanh.

Với người bán, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiểu thương, hộ kinh doanh cá thể, làn sóng tăng phí đồng loạt đang đặt ra bài toán sống còn. Không còn nhiều dư địa để “chịu đựng”, họ buộc phải tính toán lại chiến lược kinh doanh, từ việc chọn sàn, chọn ngành hàng, tối ưu chi phí cho đến việc xây dựng kênh bán hàng riêng.

Ở góc độ thị trường, áp lực chi phí gia tăng có thể sẽ được chuyển một phần sang người tiêu dùng thông qua giá bán, từ đó ảnh hưởng đến sức mua trong dài hạn. Đồng thời, sự đào thải tự nhiên có thể diễn ra, khi chỉ những người bán đủ tiềm lực tài chính và khả năng tối ưu vận hành mới có thể trụ vững.

Khi “cuộc chơi” bước sang giai đoạn mới

Hàng loạt động thái tăng phí trước mùa cao điểm cho thấy thương mại điện tử Việt Nam đang bước sang một giai đoạn mới – giai đoạn của sự sàng lọc và tái định hình. Với các sàn, đây là bước đi nhằm đảm bảo tăng trưởng bền vững. Nhưng với người bán, đặc biệt là nhóm Mall và tiểu thương, áp lực chi phí ngày càng lớn đang khiến “cuộc chơi” trở nên khắc nghiệt hơn bao giờ hết.

Câu hỏi đặt ra là: ai sẽ là người trụ lại, và ai buộc phải rời cuộc chơi khi chi phí bán hàng ngày càng leo thang? Câu trả lời có lẽ sẽ dần lộ diện ngay trong mùa mua sắm cao điểm cuối năm nay.