Loạt sản phẩm giảm cân bị “sờ gáy”

Thời gian gần đây, Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), Sở An toàn thực phẩm TP.HCM và cơ quan công an liên tiếp “điểm danh” các sản phẩm giảm cân vi phạm, từ giả mạo giấy tiếp nhận công bố đến chứa chất cấm.

Mới đây nhất, Cục An toàn thực phẩm vừa phát hiện sản phẩm “Giảm cân 12kg Minami giảm mỡ bụng” được quảng cáo và bán trên sàn Shopee với thông tin đã có Giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm số 5438/2024/ĐKSP. Tuy nhiên, khi tra cứu hệ thống, cơ quan này khẳng định không hề cấp giấy phép nói trên cho sản phẩm MINAMI của Công ty TNHH Thương mại HKK. Bộ Y tế đã yêu cầu sàn thương mại điện tử gỡ bỏ sản phẩm, đồng thời chuyển vụ việc sang Ban chỉ đạo 389 Quốc gia để xử lý theo thẩm quyền.

Vụ Minami cho thấy một chiêu thức khá phổ biến là giả mạo số giấy công bố, “mượn danh” thủ tục pháp lý để tăng niềm tin với người mua trên mạng.

Trước đó vào hồi tháng 4/2025, Cục An toàn thực phẩm ban hành công văn cảnh báo và yêu cầu giám sát, thu hồi hai sản phẩm Dáng xuân Phục linh Gold và Best Slim Collagen sau khi Viện Kiểm nghiệm an toàn vệ sinh thực phẩm Quốc gia phát hiện các mẫu giám sát chứa chất cấm sibutramine.

Trên sàn thương mại điện tử, Dáng xuân Phục linh Gold từng được quảng cáo là “giảm cân an toàn, đốt cháy mỡ thừa, hạn chế thèm ăn”, giá vài trăm nghìn đến gần một triệu đồng/hộp. Nhưng thực tế, cơ quan chức năng xác định nó chứa hoạt chất mà Việt Nam đã ngừng cấp phép nguyên liệu từ năm 2010 và cấm lưu hành thuốc chứa sibutramine từ 2011.

Một trường hợp nghiêm trọng khác là viên nang giảm cân Hồng Hạc Phục Linh. Kết quả kiểm nghiệm của Viện Y tế Công cộng TP.HCM cho thấy sản phẩm này chứa cả ba chất: sibutramine, desmethylsibutramine và didesmethylsibutramine – đều thuộc nhóm cấm sử dụng trong thực phẩm bảo vệ sức khỏe. Mẫu được lấy tại một nhà thuốc ở Tiền Giang.

Điều đáng lo là đơn vị chịu trách nhiệm công bố sản phẩm và nhà máy ghi trên nhãn lại khẳng định không sản xuất lô hàng này, đặt ra nghi vấn hàng giả, hàng nhái núp bóng thương hiệu đã được công bố hợp pháp.

Đỉnh điểm là vụ việc liên quan đến Võ Thị Ngọc Ngân (Ngân 98). Cơ quan điều tra xác định Ngân hợp tác gia công nhiều sản phẩm mang tên Super Detox X3, X7, X1000…, quảng cáo là “thực phẩm bảo vệ sức khỏe giảm cân, giảm 4–15kg” và bán theo liệu trình với giá gần 1 triệu đồng/bộ. Đáng nói, sản phẩm “viên rau củ Collagen” bán kèm liệu trình chưa từng được cấp phép lưu hành.

Kết quả giám định cho thấy một số mẫu “viên Collagen” chứa hai chất cấm sibutramine và phenolphthalein. Công an TP.HCM đã khởi tố, bắt tạm giam Võ Thị Ngọc Ngân về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thực phẩm.

Song song vụ án hình sự, Sở An toàn thực phẩm TP.HCM cũng phải ra khuyến cáo người dân không mua, không sử dụng các sản phẩm giảm cân do “Ngân Collagen” quảng cáo, trong lúc chờ kết quả kiểm tra toàn diện.

Ngoài Hồng Hạc Phục Linh, Dáng Xuân Phục linh Gold, Best Slim Collagen, còn hàng loạt tên khác như Detox Táo hỗ trợ giảm cân, TIGI Max Plus, Loss Weight Phục Linh Collagen, Giấm Táo Slim… đều từng bị phát hiện chứa chất cấm.

Dù cơ quan chức năng đã nỗ lực xử lý vi phạm nhưng thực phẩm giảm cân vẫn “như nấm sau mưa”. Chỉ cần lướt nhanh các nền tảng mạng xã hội và sàn giao dịch, có thể thấy quảng cáo “giảm 10kg trong một tháng”, “giảm cân mà vẫn ăn thả ga” xuất hiện với mật độ dày đặc. Cơ quan chức năng nhiều lần cảnh báo nhưng chính họ cũng thừa nhận, những vụ bị phát hiện, thu hồi mới chỉ là phần nổi của tảng băng chìm, bởi khả năng kiểm soát hết hàng ngàn tài khoản bán hàng, livestream là rất khó.

Tác hại sức khỏe từ sản phẩm giảm cân giả

Điểm chung của các sản phẩm bị xử lý là đều đánh vào tâm lý muốn giảm cân nhanh, giảm cân thần tốc. Để tạo hiệu ứng rõ rệt, nhiều cơ sở đã lén lút trộn vào viên uống các chất từng được dùng trong thuốc giảm cân nhưng đã bị cấm hàng chục năm.

Theo TS-BS Nguyễn Trung Nguyên, Giám đốc Trung tâm Chống độc (Bệnh viện Bạch Mai), sở dĩ không ít cơ sở vẫn lén lút trộn chất cấm trên vào thuốc giảm cân để tạo hiệu quả "thần tốc". Cơ chế giảm cân của Sibutramine là tác động trực tiếp lên hệ thần kinh trung ương tạo cảm giác no và chán ăn. Tuy nhiên, chính cơ chế này khiến tim đập nhanh, huyết áp tăng và mạch máu co lại. "Sibutramine có cấu trúc phân tử tương tự ma túy Amphetamine, là chất cực kỳ nguy hiểm, làm tăng nguy cơ đột quỵ và các biến chứng tim mạch nghiêm trọng" - BS Nguyên cảnh báo.

BS Nguyên cũng cảnh báo tình trạng ngộ độc chất cấm Sibutramine từ các sản phẩm giảm cân không rõ nguồn gốc là đáng lo ngại. Nhiều trường hợp nhập viện trong tình trạng hôn mê, co giật, tổn thương não. Ngoài ra, có không ít trường hợp ngộ độc do sử dụng các sản phẩm giảm cân có chứa Phenolphthalein, cafein liều cao, Synephrine... Trung tâm đã nhiều lần phát đi cảnh báo tới cộng đồng, thông báo cơ quan chức năng nhưng nhiều người vẫn gặp họa.

Nhấn mạnh thêm mối nguy tiềm ẩn, ông Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), cho rằng Sibutramine là chất bị cấm tuyệt đối sử dụng. Đáng lo ngại là hoạt chất này vẫn xuất hiện trong nhiều sản phẩm giảm cân như trà, cà phê hay nước detox, thường ở dạng thành phần "ẩn", không được nhà sản xuất công bố trên nhãn mác. "Đây chính là mối nguy lớn với người tiêu dùng" - ông Đức lo ngại.

Thực tế lâm sàng cho thấy hậu quả không còn là cảnh báo trên giấy. Như trường hợp, một cô gái 21 tuổi ở Hà Nội bị tổn thương não nặng, hôn mê sau gần một tháng dùng sản phẩm “giảm cân” mua trên TikTok, sau đó xét nghiệm phát hiện nhiễm độc sibutramine.

Bác sĩ tại một số bệnh viện tuyến cuối TP.HCM và Hà Nội cũng ghi nhận nhiều ca nhập viện vì rối loạn nhịp tim, tăng huyết áp, co giật, hạ thân nhiệt… sau khi uống cà phê giảm cân, viên uống “đốt mỡ” không rõ nguồn gốc.