Dữ liệu công bố hôm thứ Hai 8/12 cho thấy trong 11 tháng đầu năm nay, thặng dư thương mại hàng hóa của Trung Quốc đạt 1,076 nghìn tỷ USD. Mức thặng dư kỷ lục này xuất hiện ngay cả khi xuất khẩu sang Mỹ lao dốc, phản ánh cuộc chiến thương mại căng thẳng Mỹ - Trung vốn đã làm suy giảm dòng chảy hàng hóa giữa hai nền kinh tế lớn nhất thế giới, dù thời gian gần đây có phần hạ nhiệt.

Xuất khẩu sang Mỹ giảm gần một phần ba trong tháng 11. Phát biểu hôm thứ Ba, Thủ tướng Lý Cường nói rằng “hệ quả tự hủy hoại lẫn nhau của các mức thuế quan đang ngày càng rõ ràng”.

Việc xuất khẩu sang Mỹ giảm khiến dấy lên lo ngại rằng hàng hóa giá rẻ của Trung Quốc sẽ tràn ngập các khu vực khác trên thế giới – đặc biệt là Đông Nam Á và châu Âu, đe dọa ngành công nghiệp địa phương.

Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng nhiều hàng hóa Trung Quốc vẫn được vận chuyển hàng qua nước thứ ba rồi xuất sang Mỹ để tránh thuế. Lý do là nhu cầu của Mỹ đối với hàng giá rẻ chưa hề biến mất, và hiếm quốc gia nào có thể sao chép khả năng sản xuất hàng tiêu dùng quy mô lớn với chi phí thấp như Trung Quốc.

Trong 8 tháng đầu năm nay, Mỹ nhập khẩu 23,1 tỷ USD hàng hóa từ Indonesia, tăng gần một phần ba so với cùng kỳ năm 2024. Các chuyên gia tin rằng phần lớn mức tăng này đến từ hàng Trung Quốc được chuyển tuyến qua Indonesia. Nhập khẩu từ Malaysia và Philippines cũng tăng.

Các số liệu cho thấy thuế quan cao mà Mỹ và Trung Quốc áp lên hàng hóa của nhau có làm giảm thương mại song phương, nhưng ít tác động đến dòng chảy hàng hóa trong nền kinh tế toàn cầu.

Và khi Trung Quốc ngày càng thống trị sản xuất hàng hóa công nghệ cao như xe điện và pin, nước này khó có thể mất vị trí “công xưởng thế giới” đối với các sản phẩm thiết yếu cho phát triển toàn cầu.

Trong khi tổng xuất khẩu của Trung Quốc tăng 5,4% trong năm nay, một số sản phẩm – như chip bán dẫn – ghi nhận mức tăng mạnh hơn, với xuất khẩu tăng 24,7% theo số liệu của Chatham House.

Xuất khẩu sang EU tăng mạnh trong tháng 11, đạt mức 14,8%, so với 0,9% trong tháng 10.

Tổng thống Pháp Emmanuel Macron cho biết trong một cuộc phỏng vấn công bố cuối tuần qua rằng ông đã cảnh báo Chủ tịch Tập Cận Bình về khả năng áp thuế nếu không có hành động nhằm giảm thâm hụt thương mại của EU với Trung Quốc.

Các nhà kinh tế tại Morgan Stanley dự báo Trung Quốc sẽ tăng thị phần xuất khẩu toàn cầu từ 15% lên 16,5% vào năm 2030. Nhà kinh tế Trung Quốc Zichun Huang tại Capital Economics cũng đồng tình: “Chúng tôi kỳ vọng xuất khẩu của Trung Quốc sẽ vẫn vững, với việc nước này tiếp tục giành thêm thị phần toàn cầu trong năm tới.”

Các dữ liệu cũng cho thấy nền kinh tế Trung Quốc vẫn phụ thuộc nặng vào xuất khẩu, bất chấp nỗ lực của Bắc Kinh nhằm tái cân bằng kinh tế trong nước và thúc đẩy nhu cầu nội địa.

Chủ tịch Tập đã chủ trì cuộc họp Bộ Chính trị hôm thứ Hai. Theo bản tin trên truyền thông nhà nước, các ủy viên đã thảo luận về nhu cầu “liên tục mở rộng cầu nội địa” và biến tiêu dùng thành “động lực chính” của nền kinh tế.

Thúc đẩy chi tiêu tiêu dùng dự kiến sẽ trở thành ưu tiên kinh tế hàng đầu trong năm 2026. Nhưng các nhà hoạch định chính sách đối mặt với một nhiệm vụ nặng nề. Hộ gia đình Trung Quốc có xu hướng tiết kiệm, một xu hướng bị đẩy mạnh bởi đại dịch và cuộc khủng hoảng bất động sản khiến nhiều người mất sạch tiền tiết kiệm. Tiêu dùng của Trung Quốc chỉ chiếm khoảng 50% GDP, so với khoảng 80% tại Mỹ.