Kịch bản mà họ đưa ra được viết như thể là một bản báo cáo từ tương lai – hai năm sau thời điểm hiện tại – trong đó tỷ lệ thất nghiệp đã tăng gấp đôi và tổng giá trị thị trường chứng khoán sụt giảm hơn một phần ba bởi các hệ thông AI tác nhân (Hệ thống AI tác nhân (agentic AI) là loại AI không chỉ trả lời câu hỏi, mà có thể tự đưa ra quyết định và hành động để đạt mục tiêu, gần giống một “nhân viên kỹ thuật số”).

Báo cáo mô tả chuỗi diễn biến như sau: "Năng lực AI được cải thiện, doanh nghiệp cần ít lao động hơn, sa thải lao động văn phòng gia tăng, người mất việc chi tiêu ít hơn, áp lực lợi nhuận buộc các công ty đầu tư nhiều hơn vào AI, năng lực AI tiếp tục cải thiện…"

Đây là một dạng kịch bản bi quan (bear case) kiểu mới, không tập trung vào viễn cảnh AI mất kiểm soát theo kiểu “Skynet”, mà vào quá trình tháo rời dần dần của chính nền kinh tế. Cụ thể, kịch bản của Citrini xem xét tác động khi các AI tác nhân được tích hợp sâu rộng vào toàn bộ nền kinh tế – và điều gì sẽ xảy ra khi các nhà thầu bên ngoài bị thay thế bởi AI nội bộ rẻ hơn.

Cách tiếp cận này có nét tương đồng với kịch bản “Cái chết của SaaS” (phần mềm dưới dạng dịch vụ), nhưng Citrini còn đi xa hơn, cho rằng bất kỳ mô hình kinh doanh nào dựa trên việc tối ưu hóa giao dịch giữa các công ty đều có thể bị ảnh hưởng.

Báo cáo này đã gây xôn xao mạnh trên mạng. Không phải ai cũng tin vào kịch bản đó – ngay cả Citrini cũng mô tả đây là một giả định tình huống hơn là một dự báo chắc chắn. Tuy nhiên, điều không dễ là chỉ ra chính xác điểm nào trong chuỗi lập luận mà bạn cho là sai.

Một số chuyên gia cho biết, hiện họ chưa tin rằng các công ty đã sẵn sàng giao toàn bộ quyết định công việc cho AI tác nhân, dù chúng có thông minh đến đâu. Nhưng trong kịch bản của Citrini, phần lớn những quyết định bị ảnh hưởng bởi AI tác nhân vốn đã được các công ty giao cho các nhà thầu bên thứ ba xử lý. Do đó, việc thay thế bằng các hệ thống AI tác nhân đôi khi không phải là điều mà các công ty có thể kiểm soát.

Tóm lại, thay vì một cú sốc tức thì do AI nổi loạn, kịch bản này mô tả một vòng lặp tiêu cực: AI càng hiệu quả, doanh nghiệp càng cắt giảm nhân sự; thất nghiệp tăng khiến tiêu dùng giảm; lợi nhuận bị siết chặt lại càng thúc đẩy đầu tư vào AI – và chu trình tiếp tục lặp lại. Nếu điều đó xảy ra trên diện rộng, tác động dây chuyền có thể làm rung chuyển cả thị trường lao động lẫn thị trường tài chính.