Mùa nước nổi những năm cuối thập niên 80 của thế kỷ trước, trên dòng Mặc Cần Dưng của khu tứ giác Long Xuyên, tôi có dịp cùng một cô em người Bắc bơi xuồng hái bông điên điển về nấu canh chua cá linh. Là dân gốc Nam Định, em theo cha vốn là bộ đội về lập nghiệp ở vùng này.

Em đố tôi: "Đố anh biết con cá linh ở quê em người ta gọi là cá gì?". Thấy tôi ngắc ngứ, đoán mò tùm lum, em cười ngất: "Quê em làm gì có cá linh để người ta đặt tên mà gọi hả anh?".

cá linh

Tiếng em cười giòn tan giữa cánh đồng mênh mông biển nước khiến những chú cò trắng đang đậu trên những chòm cây điên điển đang trổ bông vàng mơ giật mình bay lên thảng thốt. Tôi chợt ngậm ngùi khi ngẫm về thân phận con cá linh quê mình.

Hồi đó ở miền Tây Nam bộ cá linh nhiều lắm và nó hoàn toàn không có thứ bậc trong bảng xếp hạng các loại cá ngon nên chỉ xuất hiện trong bữa cơm của nhà nghèo.

Nghe các bậc cao niên kể lại: mỗi khi mùa nước nổi về, cá linh nhiều đến nỗi có khi người ta phải cắt lưới, xả đáy để bớt nặng. Cá linh bắt được bán khắp Nam kỳ lục tỉnh, người bán không cân ký mà đong bằng giạ, bằng thùng như đong lúa. Cá bán không hết thì làm mắm, ủ cá nấu nước mắm… thậm chí người ta còn dùng cá làm phân bón lúa, cây trồng. Sau này, cá linh không còn nhiều như vậy nữa nhưng nó cũng không phải là đặc sản như bây giờ.

canh chua cá linh

Trong ký ức của thế hệ chúng tôi, vào những mùa nước nổi, cái nồi canh chua cá linh nấu bông điên điển quen thuộc đến nỗi trở nên nhàm chán. Thế nhưng nếu vì một lý do nào đó mà vắng xa thì món ăn này sẽ trở thành một nỗi nhớ cồn cào, day dứt.

Canh chua cá linh là một món ăn đơn giản, dễ nấu. Người ta chỉ cần nấu nồi nước dằm me (hoặc bần, khế chua, cơm mẻ…) nêm nếm gia vị: nước mắm đồng, muối, đường… tùy thích nhưng tuyệt đối không được nêm bột ngọt nếu không muốn nồi canh bị tanh.

Khi nước dùng sôi lên sùng sục, người ta hốt mớ cá linh đã rửa sạch, đổ vào nồi (cá không cần phải đánh vảy, ai không chịu đắng thì chịu khó bóp bụng cá lấy mật ra bỏ), cho thêm mớ bông điên điển, bông so đũa vào rồi nhanh tay tắt bếp. Nên nhớ cá linh non rất "nhát", quá lửa một chút là rã thịt, nát nhừ.

Dùng đũa gắp những con cá linh non béo ngậy, chấm vào chén muối ớt cay xé lưỡi rồi lại hạ hỏa nó bằng cách nhẩn nha bông điên điển vàng có hậu ngọt dịu dàng, bông so đũa trắng cho vị đắng nhẹ mơ hồ, là một trải nghiệm tuyệt vời đối với khách phương xa.