Mứt Tết – món quà truyền thống của người Việt

Từ lâu, mứt Tết đã gắn với ký ức chung của nhiều thế hệ người Việt. Một khay mứt tròn hoặc hình bông mai đặt cạnh ấm trà nóng, trong những ngày đầu năm mới, luôn là hình ảnh quen thuộc trong không gian phòng khách. Mứt dừa trắng, mứt gừng vàng, mứt bí xanh, mứt cà chua đỏ… với đủ sắc màu không chỉ để ăn vặt mà còn mang ý nghĩa tượng trưng cho sự ngọt ngào, may mắn, tròn đầy.

Ông bà, cha mẹ pha ấm trà, bày mứt mời khách, câu chuyện đầu xuân cứ thế mở ra một cách tự nhiên, ấm áp và nặng tình. Chính từ “khay mứt trên bàn trà”, mứt dần bước vào giỏ quà Tết như một cách tiếp nối phong tục truyền thống trong bối cảnh xã hội hiện đại hơn.

Khi thói quen tặng quà Tết cho ông bà, cha mẹ, thầy cô, đối tác, khách hàng trở nên phổ biến, người Việt gần như tự nhiên đưa những món “phải có trên bàn Tết”, trong đó mứt là hương vị không thể thiếu vào chung với bánh, trà, cà phê, rượu để tạo thành giỏ quà biếu.

Nhiều khảo sát nhỏ tại các hệ thống bán lẻ và kênh thương mại điện tử những mùa Tết gần đây cho thấy, với không ít người, giỏ quà “có mứt” luôn gợi cảm giác Tết rõ nét hơn so với một giỏ quà chỉ toàn đồ hộp, rượu ngoại hay mỹ phẩm. Chị Lê Thu Thảo, 42 tuổi, sống tại Hà Nội, chia sẻ rằng Tết nào nhà chị cũng phải có một, hai hũ mứt gừng và mứt dừa. Nếu giỏ quà biếu bố mẹ thiếu mứt, cả nhà đều thấy “như thiếu mất một phần Tết”.

Đại diện một doanh nghiệp bánh kẹo lâu năm tại TP.HCM cũng nhìn nhận, dù xu hướng tiêu dùng thay đổi, mứt vẫn chiếm vị trí nhất định trong các giỏ quà Tết vì đây là sản phẩm mang tính văn hoá, khó có món hàng hiện đại nào thay thế hoàn toàn.

Thị trường mứt Tết 2026 đa dạng chủng loại, mẫu mã, phân khúc

Nếu như trước đây mứt gừng, mứt dừa, mứt bí, mứt cà chua gần như “độc chiếm” khay mứt Tết thì vài năm trở lại đây, thị trường đã phân tầng rõ rệt với sự tham gia của cả các thương hiệu lớn, các cơ sở sản xuất vừa và nhỏ, xưởng handmade, làng nghề truyền thống và những người làm mứt tại nhà nhận đặt hàng qua mạng xã hội.

Bước sang mùa Tết 2026, xu hướng này được dự báo tiếp tục đậm nét, khi mứt không chỉ được xem là món ăn chơi mà còn là sản phẩm quà tặng, phải đáp ứng đồng thời nhiều yêu cầu: hương vị, độ ngọt, an toàn, bao bì và câu chuyện đằng sau.

Ở nhóm sản phẩm có thương hiệu, các doanh nghiệp thực phẩm lớn đang đầu tư mạnh mẽ vào cả công thức lẫn bao bì mứt. Đại diện công ty có hơn 15 năm kinh nghiệm với dòng mứt Tết cho biết, doanh nghiệp đã phát triển riêng một dòng mứt ít đường và mứt sấy lạnh, đồng thời áp dụng mã QR lên từng hộp để truy xuất nguồn gốc nguyên liệu: “Người mua giờ rất kỹ tính, họ đọc thành phần, quan tâm độ ngọt, hạn dùng, xuất xứ. Năm 2026, không thể chỉ cạnh tranh bằng mẫu mã, mà phải đi bằng chất lượng và tính minh bạch của sản phẩm”.

Bao bì mứt vì thế cũng có sự “lột xác”. Giờ đây, nhiều nhà sản xuất đã chọn các loại hộp giấy dày, hộp thiếc in hoạ tiết Tết, hộp tre, khay gỗ,… được thiết kế đồng bộ theo bộ sưu tập quà Tết, hướng đến phân khúc giỏ quà doanh nghiệp và khách hàng trung lưu, cao cấp.

Tại Hà Nội, Đà Nẵng, Huế, TP.HCM, không khó để bắt gặp những cửa hàng đặc sản, xưởng nhỏ nhận đơn mứt thủ công từ sớm gồm mứt dừa non nhiều vị, mứt gừng mật ong, mứt vỏ bưởi sấy dẻo, mứt hạt sen Huế, mứt cà chua bi… Chị Nguyễn Thị Minh Anh, chủ một cơ sở làm mứt dừa ở Hoài Đức (Hà Nội), cho biết: “Khách bây giờ rất thích mứt làm thủ công vì được quảng cáo ít phụ gia, vị tự nhiên, không quá gắt ngọt. Mỗi mùa Tết, khách quen đặt từ rất sớm, nhiều đơn phải từ chối vì không đủ năng lực sản xuất”.

Chị Minh Anh cũng cho biết, hiện nay, mứt handmade cũng đối mặt với yêu cầu cao hơn về an toàn thực phẩm. Nhiều người tiêu dùng trẻ chỉ chấp nhận mua ở những nơi có thông tin rõ ràng, có hình ảnh, video quy trình sản xuất, nhãn mác tối thiểu và hướng dẫn bảo quản cụ thể.

Một xu hướng khác không thể bỏ qua là sự trỗi dậy của trái cây sấy trong “cuộc chơi” mứt Tết. Những khay xoài sấy, chuối sấy, dứa sấy, dâu tây sấy, hồng dẻo Đà Lạt, thanh long, mít sấy… ngày càng chiếm diện tích lớn hơn trong quầy mứt ở siêu thị, cửa hàng đặc sản.

Ông Phạm Gia Toàn, giám đốc một doanh nghiệp trái cây sấy tại Lâm Đồng, nhận định: “Trái cây sấy dẻo, sấy lạnh phù hợp xu hướng ăn vặt lành mạnh. Người tiêu dùng không còn thích sản phẩm quá ngọt như mứt truyền thống, họ ưa vị trái cây tươi, ít đường, màu sắc tự nhiên. Đó là cơ hội lớn cho ngành trái cây sấy nội địa trong mùa Tết 2026”.

Nhiều thương hiệu đã đóng gói sẵn các set trái cây sấy kết hợp hạt điều, hạnh nhân, nho khô, vừa đáp ứng nhu cầu “ăn vặt healthy”, vừa phù hợp xuất hiện trong giỏ quà biếu cao cấp.

Người tiêu dùng kỹ tính hơn

Cùng với biến động chung của thị trường thực phẩm và sự gia tăng nhận thức về sức khỏe, người tiêu dùng đang đặt ra nhiều “bài toán khó” cho các nhà sản xuất mứt. Trước hết là vấn đề độ ngọt. Sau nhiều cảnh báo của chuyên gia dinh dưỡng về việc ăn quá nhiều mứt và đồ ngọt trong dịp Tết có thể làm tăng nguy cơ rối loạn đường huyết, béo phì, ảnh hưởng tim mạch, không ít gia đình chuyển sang lựa chọn mứt ít đường, mứt không đường hoặc trái cây sấy tự nhiên.

Chị Phạm Hoài Thanh, 35 tuổi, sống tại Hà Nội, cho rằng giỏ quà Tết giờ phải “vừa đẹp vừa lành”. Nhà tôi có người lớn tuổi nên ưu tiên mứt ít đường và trái cây sấy. Không phải kiêng hoàn toàn hương vị Tết, nhưng phải biết chọn sản phẩm phù hợp, ăn vừa phải để không ảnh hưởng sức khỏe”.

Cùng với đó, yếu tố nguồn gốc và an toàn đang trở thành tiêu chí quan trọng. Sau các vụ việc mứt nhuộm màu, sản phẩm trôi nổi, không nhãn mác bị truyền thông phản ánh những năm trước, nhiều người tiêu dùng “nói không” với mứt không rõ xuất xứ, không thông tin nhà sản xuất, không hạn dùng, không hướng dẫn bảo quản. Thay vào đó, họ tìm tới sản phẩm có thương hiệu, có chứng nhận an toàn, hoặc cơ sở handmade nhưng công khai quy trình sản xuất và cam kết chất lượng.

Bản thân các doanh nghiệp cũng ý thức được rằng nếu muốn giữ thị phần trong dài hạn, không thể “đánh nhanh thắng nhanh” trong một mùa Tết bằng những sản phẩm kém an toàn. Bao bì mứt Tết vì vậy không chỉ là “lớp áo đẹp” mà còn là “tấm thẻ căn cước” của sản phẩm. Trên kệ hàng, những hộp mứt có bao bì tinh giản, sử dụng chất liệu thân thiện môi trường, thiết kế tinh tế, in đầy đủ thành phần, thông tin dinh dưỡng, cách sử dụng, mã QR truy xuất nguồn gốc luôn thu hút ánh nhìn hơn hẳn so với những gói ni lông không nhãn mác.

Đáng chú ý, khi kênh bán hàng online và thương mại điện tử ngày càng phát triển, người tiêu dùng càng có điều kiện so sánh, đọc đánh giá, tham khảo ý kiến trước khi chọn mua mứt Tết. Những sản phẩm có hình ảnh đẹp, nội dung giới thiệu tử tế, phản hồi tích cực, câu chuyện thú vị về nguyên liệu, vùng trồng, cách làm… dễ được lựa chọn hơn. Mứt vì thế không chỉ cạnh tranh bằng hương vị mà còn bằng cách kể câu chuyện của chính mình.

Tết 2026, trong bối cảnh người tiêu dùng vừa muốn giữ hương vị xưa, vừa đòi hỏi chất lượng và tính an toàn, thị trường mứt đứng trước cơ hội lớn nhưng cũng không ít thách thức. Những doanh nghiệp biết tôn trọng giá trị truyền thống, đầu tư nghiêm túc cho chất lượng và bao bì, lắng nghe nhu cầu của người mua, nhiều khả năng sẽ tìm được “chỗ đứng đẹp” trên bàn Tết mỗi gia đình.