Xu hướng này xuất hiện trong bối cảnh kinh tế và thị trường việc làm Trung Quốc ảm đạm, tỷ lệ thất nghiệp thanh niên vẫn duy trì ở mức cao hơn 14%. Khi việc tìm kiếm công việc thật ngày càng khó, một số người trẻ thà trả tiền để được vào văn phòng làm việc còn hơn là ở nhà.

Shui Zhou, 30 tuổi, từng kinh doanh thực phẩm nhưng thất bại năm 2024. Tháng Tư năm nay, anh bắt đầu trả 30 nhân dân tệ (4,20 USD) mỗi ngày để vào làm tại một “văn phòng giả” do công ty có tên Pretend To Work Company (Giả vờ làm việc) vận hành ở thành phố Đông Quan, cách Hồng Kông 114 km về phía bắc. Ở đây, anh làm việc cùng 5 “đồng nghiệp” khác cũng đang trong hoàn cảnh tương tự.

“Tôi cảm thấy rất vui. Giống như chúng tôi đang làm việc cùng nhau trong một nhóm” - Zhou nói.

Những dịch vụ như vậy hiện đã xuất hiện ở nhiều thành phố lớn của Trung Quốc như Thâm Quyến, Thượng Hải, Nam Kinh, Vũ Hán, Thành Đô và Côn Minh. Chúng thường được bố trí như văn phòng thực sự, có máy tính, internet, phòng họp, phòng trà. Ngoài việc ngồi làm việc, người tham gia có thể dùng máy tính để tìm việc hoặc khởi nghiệp. Phí hằng ngày thường từ 30–50 nhân dân tệ, đôi khi bao gồm cả bữa trưa, đồ ăn nhẹ và đồ uống.

Tiến sĩ Christian Yao, giảng viên cao cấp tại Trường Quản trị, Đại học Victoria (New Zealand), cho rằng “hiện tượng giả vờ làm việc rất phổ biến” và nguyên nhân đến từ quá trình chuyển đổi kinh tế cùng sự lệch pha giữa đào tạo và nhu cầu thị trường lao động. Theo ông, các “văn phòng giả” là giải pháp chuyển tiếp để người trẻ suy nghĩ bước đi tiếp theo hoặc làm công việc tạm thời.

Zhou biết đến Pretend To Work Company qua mạng xã hội Xiaohongshu. Anh nghĩ môi trường văn phòng sẽ giúp mình kỷ luật hơn. Anh gửi ảnh chụp nơi này cho cha mẹ để họ yên tâm hơn về việc mình chưa có việc làm. Zhou thường đến văn phòng từ 8–9 giờ sáng và có khi ở đến 11 giờ đêm. Ở đây, mọi người vừa tìm việc, vừa trò chuyện, đùa giỡn, chơi game, và thường ăn tối cùng nhau.

Tại Thượng Hải, Xiaowen Tang, 23 tuổi, thuê chỗ ngồi tại một “văn phòng giả” trong một tháng. Cô tốt nghiệp năm ngoái và chưa tìm được việc toàn thời gian. Trường đại học của Tang có quy định ngầm rằng sinh viên phải ký hợp đồng lao động hoặc có giấy chứng nhận thực tập trong vòng một năm sau tốt nghiệp mới được nhận bằng. Tang gửi ảnh chụp văn phòng làm bằng chứng thực tập, trong khi thực tế cô trả phí mỗi ngày để ngồi viết tiểu thuyết online kiếm tiền tiêu vặt.

Tiến sĩ Biao Xiang, Viện trưởng Viện Nhân học Xã hội Max Planck (Đức), cho rằng xu hướng này bắt nguồn từ “cảm giác thất vọng và bất lực” trước sự khan hiếm cơ hội việc làm. Nó giúp giới trẻ tạo ra khoảng cách nhất định với xã hội chính thống và cho bản thân chút không gian.

Chủ công ty Pretend To Work Company ở Đông Quan, 30 tuổi, lấy biệt danh Feiyu, nói: “Tôi không bán chỗ ngồi làm việc, tôi bán phẩm giá để người ta không cảm thấy mình vô dụng”. Feiyu từng thất nghiệp sau khi cửa hàng bán lẻ phải đóng cửa vì Covid-19, rơi vào trạng thái trầm cảm và bất lực. Anh bắt đầu quảng bá dịch vụ vào tháng Tư, chỉ một tháng sau là kín chỗ, khách mới phải đăng ký.

Theo Feiyu, 40% khách là sinh viên mới tốt nghiệp cần ảnh chứng minh thực tập cho trường, một số khác để giảm áp lực từ cha mẹ. 60% còn lại là lao động tự do, nhiều người là dân “du mục kỹ thuật số” làm cho các hãng thương mại điện tử hoặc viết lách online. Tuổi trung bình khoảng 30, trẻ nhất là 25.

Chính thức, họ được xếp vào nhóm “lao động linh hoạt”, cùng với tài xế gọi xe hay lái xe tải. Feiyu thừa nhận chưa chắc mô hình này bền vững về lợi nhuận, coi nó như một “thí nghiệm xã hội” nhằm giúp một số người biến “nơi làm việc giả” thành điểm khởi đầu thật sự.

Hiện Zhou dành phần lớn thời gian trau dồi kỹ năng AI, anh nhận thấy nhiều công ty yêu cầu thành thạo công cụ AI khi tuyển dụng. Anh tin rằng kỹ năng này “sẽ giúp mình dễ dàng” tìm được việc toàn thời gian hơn.