Dù Trung Quốc không thiếu kỹ sư trong nước, chương trình này là một phần nỗ lực của Bắc Kinh nhằm thể hiện hình ảnh quốc gia chào đón đầu tư và nhân tài nước ngoài, trong lúc căng thẳng thương mại do thuế quan Mỹ phủ bóng lên triển vọng kinh tế.

Trung Quốc thời gian qua đã áp dụng hàng loạt biện pháp thu hút đầu tư và du lịch quốc tế, mở thêm lĩnh vực cho nhà đầu tư ngoại, đồng thời miễn thị thực cho công dân hầu hết các nước châu Âu, Nhật Bản, Hàn Quốc…

“Thông điệp biểu tượng rất mạnh: Mỹ dựng rào cản thì Trung Quốc lại hạ rào” - luật sư di trú Matt Mauntel-Medici (Iowa, Mỹ) nhận xét về thị thực mới - K visa, bắt đầu có hiệu lực từ thứ Tư 1/10.

“Thời điểm hoàn hảo”

K visa, công bố hồi tháng 8, nhắm vào sinh viên quốc tế trẻ tuổi tốt nghiệp các ngành STEM (khoa học, công nghệ, kỹ thuật, toán) và cho phép nhập cảnh, cư trú và làm việc mà không cần thư mời việc làm - điểm hấp dẫn với những người đang tìm cơ hội ngoài Mỹ.

Đầu tháng này, chính quyền Trump tuyên bố sẽ yêu cầu doanh nghiệp trả 100.000 USD/năm cho mỗi thị thực H-1B - loại visa các công ty công nghệ Mỹ dùng để tuyển nhân sự quốc tế tay nghề cao.

“Mỹ đã tự bắn vào chân mình với H-1B, và thời điểm này quá đắc địa cho K visa của Trung Quốc” - Michael Feller, chiến lược gia của Geopolitical Strategy, bình luận.

Hàn Quốc, Đức, New Zealand cũng đang nới lỏng quy định thị thực để hút nhân tài. Các chuyên gia di trú cho biết lợi thế lớn nhất của K visa là không cần nhà tuyển dụng bảo trợ - vốn được coi là rào cản lớn nhất với H-1B.

H-1B yêu cầu doanh nghiệp bảo trợ và chịu hạn ngạch 85.000 suất/năm, mức phí 100.000 USD mới càng khiến ứng viên nản lòng.

“Đây là lựa chọn hấp dẫn cho dân STEM Ấn Độ muốn một thị thực linh hoạt, đơn giản” - Bikash Kali Das – sinh viên Đại học Tứ Xuyên nhận xét. Năm ngoái, Ấn Độ chiếm 71% số người được cấp H-1B.

Rào cản ngôn ngữ và câu hỏi bỏ ngỏ

Dù có triển vọng, K visa vẫn vướng nhiều vấn đề. Hướng dẫn của chính phủ Trung Quốc chưa rõ ràng về độ tuổi, bằng cấp và kinh nghiệm làm việc. Chưa có thông tin chi tiết về ưu đãi tài chính, hỗ trợ việc làm, quyền thường trú hay bảo lãnh gia đình. Khác Mỹ, Trung Quốc hiếm khi cấp quyền công dân cho người ngoại quốc.

Rào cản ngôn ngữ cũng là thách thức: phần lớn doanh nghiệp công nghệ Trung Quốc vận hành bằng tiếng Hoa, hạn chế cơ hội cho người không nói tiếng Trung. Căng thẳng chính trị Delhi–Bắc Kinh có thể khiến số ứng viên Ấn Độ bị hạn chế.

“Trung Quốc phải đảm bảo công dân Ấn Độ cảm thấy được chào đón và có thể làm việc có ý nghĩa mà không cần tiếng Hoa” - Feller nói.

K visa: nhắm tới ai?

Truyền thống, Trung Quốc chủ yếu lôi kéo các nhà khoa học gốc Hoa ở nước ngoài. Gần đây nước này đưa ra trợ cấp mua nhà, thưởng ký hợp đồng tới 5 triệu nhân dân tệ để kéo nhân tài STEM trở về, nhất là khi Washington tăng giám sát quan hệ với Trung Quốc.

“Chiến dịch nhắm vào nhân tài công nghệ Ấn Độ vẫn còn khiêm tốn so với nỗ lực hồi hương nhân tài STEM gốc Hoa vốn bài bản và được đầu tư lớn,” Das nhận xét.

Một sinh viên tốt nghiệp STEM Trung Quốc vừa nhận việc tại công ty công nghệ Silicon Valley cũng hoài nghi triển vọng của K visa: “Các nước châu Á như Trung Quốc không dựa vào nhập cư, chính quyền địa phương có nhiều cách thu hút nhân tài trong nước” - người này nói.

Mỹ có hơn 51 triệu người nhập cư - chiếm 15% dân số, trong khi Trung Quốc chỉ có 1 triệu người nước ngoài, chưa tới 1% dân số.

Dù khó có khả năng thay đổi mạnh chính sách nhập cư để tiếp nhận hàng triệu lao động ngoại quốc, giới phân tích nhận định K visa vẫn có thể giúp Bắc Kinh tăng lợi thế trong cuộc cạnh tranh với Washington.

“Nếu Trung Quốc hút được dù chỉ một phần nhỏ nhân tài công nghệ toàn cầu, họ sẽ cạnh tranh hơn trong công nghệ mũi nhọn” - Feller kết luận.